“Rijverbod”, “intrekking”, “verval”: in gesprekken lopen die woorden door elkaar, terwijl ze in de wet drie verschillende dingen betekenen, elk met een eigen duur, procedure en gevolgen. Het verval van het recht tot sturen is de zwaarste van de drie: een straf die alleen de rechter kan uitspreken. Wie het onderscheid kent, weet meteen hoe ernstig zijn situatie is en wat er nog te verdedigen valt.
Drie maatregelen, drie regimes
- Het tijdelijk rijverbod aan de kant van de weg. Een politiemaatregel die sinds 1 juli 2026 altijd twaalf uur duurt, onder meer bij een positieve alcohol- of drugstest (artikelen 60 en 61ter Wegverkeerswet). Geen straf, geen rechter.
- De onmiddellijke intrekking van het rijbewijs, bevolen door het parket in de gevallen die artikel 55 opsomt, onder meer bij zware alcoholintoxicatie, dronkenschap of drugs, vluchtmisdrijf, een verkeersongeval met een dode of een integriteitsaantasting van de tweede of derde graad door een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid, en zware snelheidsovertredingen. Ze duurt vijftien dagen en kan door de politierechtbank worden verlengd met ten hoogste drie maanden (artikel 55bis). Het is een voorlopige maatregel en geen straf, die u kunt aanvechten: zie de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs.
- Het verval van het recht tot sturen. Dit is de eigenlijke straf, uitgesproken door de rechter, in de regel de politierechtbank, meestal naast een geldboete of een andere hoofdstraf.
Wanneer spreekt de rechter een verval van het recht tot sturen uit?
Artikel 38, § 1 van de Wegverkeerswet geeft de rechter die mogelijkheid onder meer bij alcoholintoxicatie, drugs in het verkeer, een verkeersongeval met doden of gewonden door uw toedoen, zware overtredingen van de tweede en derde graad, zware snelheidsovertredingen en rijden zonder geldig rijbewijs. Het verval duurt dan acht dagen tot vijf jaar, en kan in de gevallen die de wet bepaalt langer zijn of voorgoed gelden.
In een aantal gevallen heeft de rechter geen keuze en is het verval verplicht:
- bij dronkenschap (artikel 35);
- bij een zware overtreding van de vierde graad (artikel 29, § 1);
- in de regel bij een snelheidsovertreding van meer dan 40 km/u, of van meer dan 30 km/u in de bebouwde kom, een zone 30, een schoolomgeving of een erf (artikel 29, § 3; spreekt de rechter het verval niet uit, dan moet hij dat motiveren);
- bij vluchtmisdrijf met gewonden of doden (artikel 33);
- bij rijden tijdens de onmiddellijke intrekking (artikel 30, § 3) of ondanks een verval (artikel 48);
- bij doding in het verkeer (artikel 107 Strafwetboek) samen met bepaalde verkeersmisdrijven, zoals een snelheidsovertreding, zware alcoholintoxicatie, dronkenschap of drugs: minstens drie maanden en de vier herstelexamens (artikel 38, § 2);
- bij herhaling binnen drie jaar van bepaalde zware verkeersmisdrijven (artikel 38, § 6);
- bij bestuurders die minder dan twee jaar houder zijn van een rijbewijs B en met een motorvoertuig een overtreding begaan die tot een verval kan leiden (behalve onder meer een overtreding van de tweede graad); het herstel hangt dan minstens af van het slagen voor het theoretisch of het praktisch examen (artikel 38, § 5).
Daarnaast bestaat het verval wegens lichamelijke of geestelijke ongeschiktheid (artikel 42). Dat is geen straf maar een veiligheidsmaatregel, die duurt tot u aantoont dat u opnieuw geschikt bent; u kunt ten vroegste zes maanden na de uitspraak van het definitieve vonnis een herziening vragen (artikel 44).
Vanaf wanneer loopt het verval?
Een verval dat als straf is uitgesproken, wordt pas uitgevoerd wanneer het vonnis definitief is. Het openbaar ministerie stuurt u dan een kennisgeving, en het verval gaat in de vijfde dag na de dag van die kennisgeving; zaterdagen, zondagen en wettelijke feestdagen tellen niet mee (artikel 40). Tegen die dag moet u uw rijbewijs op de griffie afgeven.
Doet u dat niet, dan gebeuren er twee dingen tegelijk. Het verval wordt van rechtswege verlengd met de tijd tot de effectieve afgifte (artikel 40). Bovendien pleegt u een apart misdrijf (artikel 49/1): voor feiten vanaf 1 september 2026 is dat een misdrijf van niveau 1, waarvoor de geldboete 2.000 tot 20.000 euro bedraagt.
Rijden tijdens een verval: wat riskeert u?
Wie rijdt terwijl het verval loopt, pleegt een zwaar verkeersmisdrijf (artikel 48). Voor feiten vanaf 1 september 2026 riskeert u een straf van niveau 2 (bijvoorbeeld een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar of een werkstraf), een geldboete van 5.000 tot 20.000 euro en een nieuw, verplicht verval van drie maanden tot vijf jaar of voorgoed. Bij verzachtende omstandigheden kan de rechter terugvallen op een straf van niveau 1; bij herhaling is niveau 3 mogelijk.
Voor feiten van vóór 1 september 2026 blijven de straffen van dat moment gelden, tenzij de nieuwe regeling voor u gunstiger is (artikel 2 Strafwetboek). Zie ook ons overzicht van het nieuwe Strafwetboek voor verkeersmisdrijven.
Hoe krijgt u uw rijbewijs terug na een verval?
Na afloop van de termijn krijgt u uw rijbewijs in principe terug op de griffie. Dat is anders wanneer de rechter het herstel van uw recht tot sturen afhankelijk heeft gemaakt van herstelexamens. Dan moet u eerst slagen voor de opgelegde proeven: een of meer van een theoretisch examen, een praktisch examen, een geneeskundig onderzoek en een psychologisch onderzoek (artikel 38, § 3).
Sinds 1 januari 2026 kan de rechter ook een specifieke opleiding opleggen, die bepaalde examens kan aanvullen of vervangen. Hoe dat verloopt en wat het kost, leest u bij de herstelexamens na een rijverbod.
Bij herhaling binnen drie jaar zijn de vier proeven verplicht, samen met een verval van minstens drie maanden. Bij een tweede herhaling wordt dat minstens zes maanden, bij een derde minstens negen maanden (artikel 38, § 6).
Wat valt er te bepleiten?
- De duur. Zelfs bij een verplicht verval kan het wettelijk minimum haalbaar zijn wanneer uw situatie goed gedocumenteerd is. Meer strategieën leest u in ons artikel over hoe u een rijverbod kunt vermijden of beperken.
- Weekenduitvoering. De rechter kan bepalen dat het verval alleen wordt uitgevoerd van vrijdag 20 uur tot zondag 20 uur en van 20 uur op de vooravond van een feestdag tot 20 uur op die feestdag (artikel 38, § 2bis). De wet stelt daarvoor geen maximumduur, maar sluit het uit bij herstelexamens, een opleiding of een alcoholslot.
- Beperking tot bepaalde voertuigcategorieën (artikel 45), zodat u bijvoorbeeld een voertuig van een andere categorie kunt blijven besturen. Dat is uitgesloten wanneer herstelexamens of een alcoholslot worden opgelegd.
- Opschorting of uitstel (artikelen 64 en 65 Strafwetboek). Bij opschorting volgt geen veroordeling en dus geen verval; met uitstel kan ook het verval worden uitgesteld, maar minstens acht dagen moeten effectief worden uitgevoerd (artikel 41 Wegverkeerswet). Zie de mildere straffen voor de politierechtbank.
- Het alcoholslot als alternatief voor een lang effectief verval; de rechter kan de geldboete verminderen met de kosten ervan (artikel 37/1). Lees meer over het alcoholslot in België.
- Een geldboete op maat. De rechter houdt rekening met uw draagkracht en kan bij een precaire financiële toestand onder het minimum gaan of betaling in schijven toestaan (artikel 52, § 2 Strafwetboek).
Veelgestelde vragen over het verval van het recht tot sturen
Wordt de onmiddellijke intrekking afgetrokken van het verval?
Ja. De periode waarin uw rijbewijs onmiddellijk was ingetrokken, wordt in mindering gebracht van het verval dat de rechter later uitspreekt (artikel 57 Wegverkeerswet).
Kan ik een uitzondering krijgen om voor mijn werk te blijven rijden?
Nee. Een verval dat enkel voor privéverplaatsingen geldt, of een vrijstelling voor beroepsmatig gebruik, bestaat in het Belgisch recht niet. Wel mogelijk zijn een beperking tot bepaalde voertuigcategorieën, een weekenduitvoering of een alcoholslot.
Kan ik nog in beroep gaan tegen een verval?
Ja. U kunt hoger beroep instellen bij de correctionele rechtbank of, na een veroordeling bij verstek, verzet aantekenen. Zolang het vonnis niet definitief is, gaat het verval niet in. Lees meer over verzet of hoger beroep tegen een vonnis van de politierechtbank.
Bronnen
- Wet van 16 maart 1968 betreffende de politie over het wegverkeer (Wegverkeerswet), geconsolideerde tekst op Justel (geraadpleegd op 24 september 2026)
- Wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek I van het Strafwetboek (geraadpleegd op 24 september 2026)
Novex Advocaten staat u bij
Bent u gedagvaard, of werd uw rijbewijs onmiddellijk ingetrokken? Laat het dossier nakijken vóór de zitting: op dat ogenblik ligt vast welke stukken de rechter zal wegen. Mr. Mohamed Asfour verdedigt bestuurders voor de politierechtbank van Brussel en de andere politierechtbanken in de regio. Lees ook wat u doet na een dagvaarding voor de politierechtbank.
Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.
Meer over onze aanpak: advocaat rijverbod en verval van het recht tot sturen.
Geschreven door Mr. Mohamed Asfour, advocaat te Brussel (Novex Advocaten). Laatst bijgewerkt: 3 oktober 2026. Meer over het kantoor