Arbeidsongeval en beroepsziekte in België: vergoeding, procedure en rechten

Een arbeidsongeval of een beroepsziekte treft niet alleen uw gezondheid, maar ook uw inkomen. Als werknemer in de privésector hebt u na een arbeidsongeval recht op een vergoeding via de arbeidsongevallenverzekeraar van uw werkgever. Bij een beroepsziekte loopt de vergoeding via Fedris, het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s. Dit artikel legt uit wanneer er sprake is van een arbeidsongeval of een beroepsziekte, welke vergoedingen u krijgt en wat u kunt doen als u het niet eens bent met de beslissing.

Wat is een arbeidsongeval?

Een arbeidsongeval is een ongeval dat een werknemer overkomt tijdens en door het feit van de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst, en dat een letsel veroorzaakt (artikel 7 van de Arbeidsongevallenwet van 10 april 1971). Ook een ongeval op de weg naar en van het werk valt eronder. Het slachtoffer moet een plotselinge gebeurtenis en een letsel aantonen, en bewijzen dat het ongeval zich tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst heeft voorgedaan. Daarna spelen twee wettelijke vermoedens in zijn voordeel:

• een letsel dat samen met een plotselinge gebeurtenis wordt vastgesteld, wordt vermoed door een ongeval te zijn veroorzaakt;
• een ongeval dat zich tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst voordoet, wordt vermoed door het feit van die uitvoering te zijn overkomen.

De verzekeraar kan die vermoedens weerleggen, maar moet dat dan bewijzen. De plotselinge gebeurtenis hoeft geen uitzonderlijk voorval te zijn: ook een gewone beweging tijdens het werk kan volstaan, als ze het letsel kan hebben veroorzaakt.

Voor contractuele en statutaire personeelsleden in de openbare sector geldt een afzonderlijke regeling, de wet van 3 juli 1967. De principes zijn gelijkaardig, maar de procedure en de betrokken instanties verschillen.

Een arbeidsongeval aangeven: wat moet u doen?

Meld het ongeval onmiddellijk aan uw werkgever en laat uw letsels zo snel mogelijk vaststellen door een arts. De werkgever moet het ongeval binnen acht dagen aangeven bij zijn verzekeraar. Doet hij dat niet, dan kunt u de aangifte zelf doen, of kan uw vakbond of uw advocaat dat voor u doen.

Verzamel meteen de namen van getuigen en bewaar alle medische stukken. Ook als u niet meteen arbeidsongeschikt bent, is een aangifte belangrijk: letsels verergeren soms pas later. Na de aangifte beslist de verzekeraar of hij het ongeval aanvaardt; bewaar alle briefwisseling, want die vormt het vertrekpunt van een eventuele betwisting.

Welke vergoeding krijgt u na een arbeidsongeval?

• Medische kosten: de verzekeraar betaalt de medische kosten die het gevolg zijn van het ongeval terug op basis van de RIZIV-tarieven. U hebt in beginsel de vrije keuze van arts en ziekenhuis.
• Tijdelijke arbeidsongeschiktheid: zolang u volledig arbeidsongeschikt bent, ontvangt u een dagvergoeding van 90 procent van uw gemiddeld dagloon. Het basisloon waarop die vergoeding wordt berekend, is wel wettelijk begrensd. Hervat u het werk gedeeltelijk, dan ontvangt u een vergoeding gelijk aan het verschil tussen uw loon vóór het ongeval en het loon dat u sinds de werkhervatting verdient (artikel 23 Arbeidsongevallenwet).
• Blijvende arbeidsongeschiktheid: blijven er na de genezing letsels over, dan stelt de verzekeraar bij de consolidatie een percentage blijvende arbeidsongeschiktheid vast. U ontvangt dan een jaarlijkse vergoeding die in verhouding staat tot dat percentage en tot uw basisloon.
• Overlijden: bij een dodelijk arbeidsongeval hebben de nabestaanden recht op een vergoeding voor de begrafeniskosten en op een rente.

Het percentage blijvende arbeidsongeschiktheid is geen louter medische inschatting. Het drukt het verlies van uw economische waarde op de arbeidsmarkt uit, rekening houdend met onder meer uw leeftijd, opleiding, beroepskwalificatie en aanpassingsvermogen. Twee personen met hetzelfde letsel kunnen dus een verschillend percentage krijgen.

Het akkoord met de verzekeraar en de herziening

Over de blijvende arbeidsongeschiktheid stelt de verzekeraar een ontwerp van overeenkomst voor. Teken dat niet zonder controle: het percentage bepaalt jarenlang uw vergoeding. Laat de medische vaststellingen zo nodig nazien door een eigen arts.

De overeenkomst moet door Fedris worden bekrachtigd. Verergeren of verbeteren uw letsels nadien, dan kan de vergoeding binnen drie jaar na de bekrachtiging van de overeenkomst nog worden herzien. Houd die termijn goed in het oog: daarna zijn de mogelijkheden om een verergering te laten vergoeden sterk beperkt.

Niet akkoord met de verzekeraar? De arbeidsrechtbank

Weigert de verzekeraar het ongeval te erkennen, of bent u het niet eens met het percentage of de vergoeding, dan kunt u het geschil voorleggen aan de arbeidsrechtbank van uw woonplaats (artikel 628, 14°, Gerechtelijk Wetboek). De verjaringstermijn is drie jaar. Wacht daarom niet te lang om advies in te winnen.

In een medisch geschil stelt de rechtbank meestal een geneesheer-deskundige aan. Die onderzoekt u, en beide partijen kunnen zich daarbij laten bijstaan door een eigen arts. Het verslag van de deskundige weegt zwaar door, maar de rechtbank is er niet aan gebonden.

Wat met morele schade?

De vergoeding voor een arbeidsongeval is forfaitair: morele schade, zoals pijn of esthetische schade, wordt niet vergoed. De werkgever, zijn lasthebbers en zijn aangestelden, zoals uw collega’s, genieten bovendien in principe burgerrechtelijke immuniteit.

Die immuniteit geldt niet in alle gevallen, onder meer niet bij opzet, bij een ongeval op de weg naar of van het werk en bij een verkeersongeval. In die gevallen, en telkens wanneer een derde aansprakelijk is, zoals een automobilist die u op weg naar het werk aanrijdt, kunt u de aansprakelijke volgens het gemeen recht aanspreken. U vordert dan de schade die de arbeidsongevallenverzekering niet dekt, zoals morele schade.

Beroepsziekten: erkenning door Fedris

Een beroepsziekte is een ziekte die het gevolg is van de blootstelling aan een beroepsrisico. In de privésector erkent en vergoedt Fedris beroepsziekten volgens twee systemen:

• het lijstsysteem: staat de ziekte op de officiële lijst van beroepsziekten en was u tijdens uw werk aan het risico blootgesteld, dan wordt het verband met uw werk vermoed;
• het open systeem: staat de ziekte niet op de lijst, dan moet u bewijzen dat de blootstelling op het werk de rechtstreekse en determinerende oorzaak van de ziekte is.

De aanvraag gebeurt met de formulieren van Fedris, met een medisch luik dat uw arts invult. Tegen een beslissing van Fedris kunt u opkomen bij de arbeidsrechtbank, binnen een jaar na de kennisgeving van de beslissing (artikel 53 van de wetten betreffende de beroepsziekten, gecoördineerd op 3 juni 1970).

Veelgestelde vragen

Ik had een ongeval tijdens een omweg naar huis. Is dat een ongeval op de arbeidsweg?

Dat hangt af van de omstandigheden. De arbeidsweg is het normale traject tussen uw woning en uw werk, maar een beperkte of gerechtvaardigde omweg kan eronder vallen. Dat vraagt een analyse van het concrete geval.

Mijn werkgever was niet verzekerd. Wat nu?

Ook dan bent u niet zonder bescherming: Fedris komt in dat geval tussen en verhaalt de uitgaven op de werkgever.

Mag mijn werkgever mij ontslaan na een arbeidsongeval?

Er bestaat geen algemeen ontslagverbod tijdens een arbeidsongeschiktheid na een arbeidsongeval. Het ontslag mag wel niet kennelijk onredelijk zijn en mag niet discrimineren, bijvoorbeeld op grond van uw gezondheidstoestand of een handicap. Uw rechten tegenover de arbeidsongevallenverzekeraar blijven bovendien bestaan. Meer over opzegging en betwisting leest u in ons artikel over ontslag en opzeggingstermijn in België.

Ik ben zelfstandige. Val ik onder de arbeidsongevallenverzekering?

Neen. De Arbeidsongevallenwet beschermt werknemers en een aantal met hen gelijkgestelde personen. Als zelfstandige valt u bij arbeidsongeschiktheid terug op de ziekte- en invaliditeitsverzekering voor zelfstandigen en op eventuele private verzekeringen. Is een derde aansprakelijk voor uw ongeval, dan kunt u die volgens het gemeen recht aanspreken.

Novex Advocaten staat u bij

Wij staan slachtoffers van arbeidsongevallen en beroepsziekten bij in hun contacten met de verzekeraar en met Fedris, bij de medische expertise en in procedures voor de arbeidsrechtbank. Werd u op de weg naar het werk aangereden, lees dan ook ons artikel over schadevergoeding voor slachtoffers van een verkeersongeval. Beschikt u over een rechtsbijstandsverzekering, dan kan die de kosten van uw advocaat dekken: lees meer in ons artikel over de rechtsbijstandsverzekering.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat arbeidsrecht in Brussel.