Medische aansprakelijkheid: uw rechten na een medische fout

Een medische fout of een medisch ongeval kan ingrijpende gevolgen hebben voor uw gezondheid, uw inkomen en uw leven. Als patiënt hebt u in België twee mogelijke wegen naar een schadevergoeding: de medische aansprakelijkheid van de zorgverlener of het ziekenhuis, en de tussenkomst van het Fonds voor de Medische Ongevallen (FMO). Dit artikel legt uit wanneer een medische fout aansprakelijkheid meebrengt, hoe het Fonds werkt, welke termijnen gelden en hoe u uw dossier opbouwt.

Medische fout: wanneer is een zorgverlener aansprakelijk?

Een zorgverlener heeft in de regel een inspanningsverbintenis: hij belooft geen genezing, maar een zorgvuldige behandeling volgens de stand van de wetenschap. Hij is aansprakelijk als hij een fout beging die een normaal zorgvuldige zorgverlener van dezelfde discipline in dezelfde omstandigheden niet zou hebben gemaakt. Het kan onder meer gaan om:

• een verkeerde of laattijdige diagnose;
• een technische fout tijdens een ingreep;
• een verkeerde medicatie of dosering;
• een gebrekkige opvolging na een behandeling;
• het niet of onvoldoende informeren van de patiënt over de risico’s, zodat hij niet met kennis van zaken kon toestemmen.

Naast de fout moeten ook de schade en het oorzakelijk verband tussen de fout en de schade worden aangetoond. Dat oorzakelijk verband is vaak het meest betwiste punt. Staat niet vast dat de schade zonder de fout zou zijn uitgebleven, dan kan in bepaalde gevallen het verlies van een reële kans op genezing of overleving worden vergoed.

Het Fonds voor de Medische Ongevallen: vergoeding zonder fout

Het Fonds voor de Medische Ongevallen werd binnen het RIZIV opgericht door de wet van 31 maart 2010 betreffende de vergoeding van schade als gevolg van gezondheidszorg. Het kan tussenkomen voor schade veroorzaakt door een feit dat dateert van na de bekendmaking van die wet in het Belgisch Staatsblad op 2 april 2010. Het Fonds komt onder meer tussen:

• bij een medisch ongeval zonder aansprakelijkheid, waarbij niemand een fout beging;
• wanneer de zorgverlener of zijn verzekeraar de aansprakelijkheid betwist of een kennelijk ontoereikend vergoedingsvoorstel doet;
• wanneer de aansprakelijke zorgverlener niet of onvoldoende verzekerd is.

Voor een medisch ongeval zonder aansprakelijkheid, en ook wanneer de zorgverlener of zijn verzekeraar de aansprakelijkheid betwist, moet de schade voldoende ernstig zijn (artikelen 4 en 5 van de wet van 31 maart 2010). Dat is het geval wanneer ze minstens één van de volgende gevolgen heeft:

• een blijvende invaliditeit van 25 procent of meer;
• een tijdelijke arbeidsongeschiktheid van minstens zes opeenvolgende maanden, of van zes niet-opeenvolgende maanden binnen een periode van twaalf maanden;
• bijzonder zware stoornissen, ook van economische aard, in de levensomstandigheden;
• het overlijden van de patiënt.

De procedure bij het Fonds is kosteloos voor de aanvrager. Het Fonds onderzoekt het dossier, kan een medische expertise laten uitvoeren en geeft een advies over de aansprakelijkheid en de ernst van de schade. Dat advies bindt u niet: aanvaardt u het vergoedingsvoorstel niet, dan kunt u nog naar de rechter stappen. Betaalt het Fonds in de plaats van een aansprakelijke zorgverlener, dan kan het dat bedrag nadien van die zorgverlener of zijn verzekeraar terugvorderen.

Welke schade kan worden vergoed?

Bij een fout van de zorgverlener kan in beginsel alle schade worden vergoed die daaruit voortvloeit: bijkomende medische kosten, inkomensverlies, tijdelijke en blijvende ongeschiktheid, morele en esthetische schade en, bij overlijden, de schade van de nabestaanden. Wat uw ziekenfonds of een andere verzekeraar al betaalde, wordt in de regel geen tweede keer vergoed. Die instelling kan het bedrag zelf terugvorderen van de aansprakelijke.

Rechtbanken gebruiken voor de begroting van bepaalde schadeposten vaak de Indicatieve Tabel, die richtbedragen bevat maar de rechter niet bindt. Een medisch deskundige stelt de letsels, de duur van de ongeschiktheid en de blijvende gevolgen vast. Dezelfde begrotingsregels gelden bijvoorbeeld ook voor slachtoffers van een verkeersongeval.

Arts of ziekenhuis: wie spreekt u aan?

Naast de individuele zorgverlener kan ook het ziekenhuis aansprakelijk zijn, bijvoorbeeld voor fouten van zijn personeel of voor een gebrekkige organisatie van de zorg, zoals een onvoldoende bewaking na een ingreep. Een werknemer van het ziekenhuis, zoals een verpleegkundige in loondienst, is in de regel enkel persoonlijk aansprakelijk voor bedrog, een zware fout of een lichte fout die eerder gewoonlijk dan toevallig voorkomt. U spreekt dan in de eerste plaats het ziekenhuis aan.

Welke partij u aanspreekt, hangt ook af van het statuut van de arts: veel artsen werken in een ziekenhuis als zelfstandige. Het ziekenhuis moet u informeren over de juridische verhouding met de zorgverleners die er werken. Vaak worden arts en ziekenhuis samen aangesproken, zodat de rechter de verantwoordelijkheden kan verdelen.

Uw rechten als patiënt

De wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt geeft u onder meer het recht op informatie over uw gezondheidstoestand en over de behandeling, het recht om geïnformeerd toe te stemmen en het recht op inzage in en een afschrift van uw patiëntendossier. Dat dossier is het vertrekpunt van elke vordering: vraag het zo snel mogelijk op.

Na het overlijden van een patiënt kunnen zijn echtgenoot, wettelijk samenwonende partner, partner en bloedverwanten tot en met de tweede graad, via een door hen aangewezen zorgverlener, inzage krijgen in het dossier, als hun verzoek voldoende gemotiveerd en gespecifieerd is en de patiënt zich daar niet uitdrukkelijk tegen verzette (artikel 9, § 4, van de wet van 22 augustus 2002). Elk ziekenhuis heeft een ombudsdienst waar u een klacht kunt indienen; voor zorg buiten het ziekenhuis kunt u onder meer terecht bij de federale ombudsdienst Rechten van de patiënt. Een klacht bij een ombudsdienst levert op zich geen schadevergoeding op, maar kan wel duidelijkheid brengen.

Hoe bouwt u uw dossier op na een medische fout?

• vraag een volledig afschrift van uw medisch dossier op, in elk betrokken ziekenhuis en bij elke zorgverlener;
• noteer zo snel mogelijk wat er gebeurde: data, namen, gesprekken en de informatie die u vooraf kreeg;
• laat het dossier nazien door een onafhankelijke raadsgeneesheer, die kan beoordelen of er een fout of een medisch ongeval is;
• houd uw kosten en uw inkomensverlies bij, met bewijsstukken;
• kies samen met uw advocaat de meest geschikte weg: een minnelijke regeling met de verzekeraar van de zorgverlener, een aanvraag bij het Fonds of een gerechtelijke procedure met een gerechtsdeskundige, in dringende gevallen via kort geding.

Verjaring: binnen welke termijn moet u handelen?

Een vordering tot schadevergoeding op buitencontractuele grond verjaart in de regel vijf jaar vanaf de dag na die waarop u kennis kreeg van de schade (of van de verzwaring ervan) en van de identiteit van de aansprakelijke. Ze verjaart in elk geval twintig jaar na het schadeverwekkende feit (artikel 2262bis oud Burgerlijk Wetboek).

Steunt uw vordering op de overeenkomst met de arts of het ziekenhuis, dan geldt in beginsel een termijn van tien jaar. Welke grondslag en dus welke termijn van toepassing is, kan worden betwist: ga daarom altijd uit van de kortste termijn. Een aanvraag bij het Fonds is onontvankelijk na meer dan vijf jaar vanaf de dag na die waarop u kennis kreeg van de schade of van de verzwaring ervan, of na meer dan twintig jaar vanaf de dag waarop het schadeverwekkende feit zich voordeed (artikel 12 van de wet van 31 maart 2010). Het versturen van die aanvraag schorst wel de verjaring van uw burgerlijke rechtsvordering tot het einde van de procedure bij het Fonds (artikel 13), maar wacht niet te lang.

Veelgestelde vragen

Moet ik eerst naar het Fonds of naar de rechter?

Dat hangt van uw dossier af. De procedure bij het Fonds is kosteloos en kan een goede eerste stap zijn, maar u kunt ook rechtstreeks de zorgverlener of zijn verzekeraar aanspreken. Beide wegen tegelijk volgen is aan regels gebonden; laat u daarom vooraf adviseren.

Levert een klacht bij de Orde der artsen mij een schadevergoeding op?

Neen. Een tuchtprocedure gaat over de beroepsethiek van de arts en kan tot een tuchtsanctie leiden, maar kent geen schadevergoeding toe. Voor een vergoeding moet u de weg van het Fonds, een minnelijke regeling of een burgerlijke procedure volgen.

Hoe lang duurt een procedure?

Medische dossiers vergen meestal een medische expertise en nemen daardoor vaak geruime tijd in beslag. Een goed voorbereid dossier en een vroege medische analyse kunnen de procedure versnellen en de kans op een minnelijke regeling vergroten.

Is een complicatie altijd een medische fout?

Neen. Een gekend risico dat zich verwezenlijkt ondanks een correcte behandeling is geen fout. Het kan wel een medisch ongeval zonder aansprakelijkheid zijn, en de vraag of u correct over dat risico werd geïnformeerd, blijft relevant.

Wie betaalt de kosten van een procedure?

Afhankelijk van de polis dekt een rechtsbijstandsverzekering vaak de erelonen van advocaat en raadsgeneesheer. Verliest u een gerechtelijke procedure, dan betaalt u in de regel een rechtsplegingsvergoeding aan de tegenpartij; wint u, dan ontvangt u er een. Met een beperkt inkomen kunt u onder voorwaarden een beroep doen op juridische tweedelijnsbijstand via het Bureau voor Juridische Bijstand.

Novex Advocaten staat u bij na een medische fout

Vanuit ons kantoor in Brussel helpen wij patiënten en nabestaanden bij het opvragen en laten analyseren van hun dossier, bij de aanvraag bij het Fonds voor de Medische Ongevallen en in procedures tegen zorgverleners en ziekenhuizen. Lees ook ons artikel over de rechtsbijstandsverzekering.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: onze expertise.