Speekseltest positief: uw rechten bij een drugscontrole in het verkeer

Een positieve speekseltest aan de kant van de weg is snel afgenomen, maar wat erna gebeurt, bepaalt uw dossier. Veel bestuurders denken dat een positieve test gelijkstaat met een veroordeling. Dat is niet zo: de speekseltest is een oriëntatie, het bewijs komt uit het labo — en dat labo werkt met wettelijke drempelwaarden.

Hoe verloopt een drugscontrole in het verkeer?

1. De gestandaardiseerde checklist. De politie stelt eerst tekenen van recent gebruik vast aan de hand van een checklist waarvan het model bij koninklijk besluit is bepaald (artikel 61bis Wegverkeerswet). Enkel wanneer die checklist een indicatie geeft, mag de speekseltest volgen. Na een verkeersongeval mag de speekseltest wel onmiddellijk worden afgenomen.
2. De speekseltest. Die telt pas mee vanaf vastgelegde gehaltes: 25 ng/ml voor THC, 50 voor amfetamine en MDMA, 20 voor cocaïne of benzoylecgonine en 10 voor morfine of 6-acetylmorfine (artikel 61bis, § 2). Daaronder wordt het resultaat niet in aanmerking genomen.
3. De speekselanalyse in het labo. Is de test positief, dan volgt een speekselanalyse — niet automatisch een bloedafname, zoals vaak wordt aangenomen. De analyse telt pas vanaf 10 ng/ml THC, 25 ng/ml amfetamine en MDMA, 10 ng/ml cocaïne of benzoylecgonine en 5 ng/ml morfine (artikel 62ter, § 1).
4. De bloedproef. Die komt er pas wanneer geen speekseltest of speekselanalyse mogelijk is. De drempels liggen daar anders: 1 ng/ml voor THC, 25 voor amfetamine en MDMA, 25 voor cocaïne of benzoylecgonine en 10 voor vrije morfine (artikel 63, § 2).

De wet werkt dus met drempelwaarden per stof en per analysemethode. Strafbaar is niet de loutere aanwezigheid van een stof, maar een gehalte dat de wettelijke drempel bereikt. Het openbaar ministerie hoeft dan niet te bewijzen dat u werkelijk onder invloed reed. Bij cannabis, waarvan sporen nog geruime tijd na het gebruik aantoonbaar kunnen blijven, is die drempel daarom vaak het scharnierpunt van het dossier.

Speekseltest positief: wat riskeert u?

Drugs in het verkeer is een misdrijf dat de politierechtbank beoordeelt. Voor feiten vanaf 1 september 2026 gelden de strafniveaus van het nieuwe Strafwetboek.

• Geldboete van 2.000 tot 20.000 euro (artikel 37bis, § 1 Wegverkeerswet), opdeciemen inbegrepen: de wet vermeldt 1.600 tot 16.000 euro, te vermenigvuldigen met 1,25. Het gaat om een straf van niveau 1: een gevangenisstraf is uitgesloten. In plaats van de geldboete kan de rechter ook een werkstraf van 20 tot 120 uur, een probatiestraf van 6 tot 12 maanden of een veroordeling bij schuldigverklaring opleggen (artikel 36 Strafwetboek). Daarbij komen de gerechtskosten.
• Feiten van vóór 1 september 2026 blijven onder de vroegere regeling vallen: een geldboete van 200 tot 2.000 euro met opdeciemen, zonder gevangenisstraf bij een eerste feit. Concreet is dat 1.600 tot 16.000 euro voor feiten vóór 1 februari 2026 en 2.000 tot 20.000 euro voor feiten van 1 februari tot en met 31 augustus 2026. De nieuwe regeling geldt voor oudere feiten enkel als ze gunstiger is (artikel 2 Strafwetboek).
• Verval van het recht tot sturen van acht dagen tot vijf jaar — mogelijk, niet verplicht (artikel 38, § 1).
• Herstelexamens: de rechter kan het herstel afhankelijk maken van een theoretisch en praktisch examen en van een geneeskundig en psychologisch onderzoek. Pleegt u binnen drie jaar na een veroordeling voor een van de zware verkeersmisdrijven die de wet opsomt, waaronder drugs in het verkeer, opnieuw zo’n misdrijf, dan zijn een verval van minstens drie maanden en herstelexamens verplicht (artikel 38, § 6).
• Herhaling. Pleegt u binnen drie jaar na een veroordeling wegens drugs, alcoholintoxicatie vanaf 0,35 mg/l of dronkenschap opnieuw een van die misdrijven, dan riskeert u een straf van niveau 2 — onder meer een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar — met een geldboete van 4.000 tot 50.000 euro (artikel 36 Wegverkeerswet). Bij een nieuwe herhaling binnen drie jaar na de tweede veroordeling kan een straf van niveau 3 volgen, met een geldboete van 8.000 tot 100.000 euro. Voor feiten van vóór 1 september 2026 gold bij herhaling een gevangenisstraf van één maand tot twee jaar.

Rijverbod van twaalf uur en intrekking van het rijbewijs

Na een positieve speekseltest, bij weigering, of wanneer de checklist tekenen aangeeft en geen test mogelijk was, geldt een tijdelijk rijverbod van twaalf uur (artikel 61ter). Dat is een veiligheidsmaatregel, geen straf, maar rijden tijdens die twaalf uur is een apart misdrijf (artikel 37bis).

Daarnaast kan het openbaar ministerie uw rijbewijs onmiddellijk laten intrekken (artikel 55 Wegverkeerswet). Die onmiddellijke intrekking duurt in principe vijftien dagen; de politierechtbank kan ze met ten hoogste drie maanden verlengen (artikel 55bis).

En als u weigert?

Wie zonder wettige reden weigert de speekseltest, de speekselanalyse of de bloedproef te ondergaan, riskeert dezelfde straffen als bij een positieve analyse (artikel 37bis). Weigeren levert dus niets op.

Verdediging na een positieve speekseltest

• De checklist. Werd ze wel degelijk afgenomen en ingevuld vóór de speekseltest? Zonder indicatie van recent gebruik is er in de regel geen wettige grondslag voor de test, tenzij na een ongeval. Een onregelmatigheid leidt wel niet automatisch tot de uitsluiting van het bewijs (artikel 32 Voorafgaande Titel Wetboek van Strafvordering).
• De gehaltes. Bereiken de gemeten waarden werkelijk de wettelijke drempel van de gebruikte methode? De drempel van de test (25 ng/ml THC) en die van de analyse (10 ng/ml) worden in de praktijk soms door elkaar gehaald.
• Het staal. Werd het correct afgenomen, verzegeld, bewaard en tijdig overgemaakt aan een erkend laboratorium?
• De tegenexpertise. U kunt op eigen kosten een tweede speekselanalyse laten uitvoeren door een erkend laboratorium (artikel 62ter). De termijn daarvoor is kort — dit is de belangrijkste reden om meteen na de controle een advocaat te raadplegen.
• Geneesmiddelen op voorschrift. Wie morfine of amfetamineachtige geneesmiddelen op medisch voorschrift neemt, kan dat best staven met het voorschrift. Dat verandert de juridische kwalificatie niet automatisch, maar weegt wel op de strafmaat en soms op de beoordeling van de rijgeschiktheid.

Staan de gehaltes vast, dan bepaalt de verdediging nog mee de straf. De rechter kan met uw instemming de uitspraak opschorten (artikel 64 Strafwetboek) of uitstel verlenen, ook voor het verval (artikel 65 Strafwetboek), al moeten van een verval minstens acht dagen effectief worden uitgevoerd (artikel 41 Wegverkeerswet). Hij houdt rekening met uw draagkracht en kan bij een precaire toestand onder het minimum van de geldboete gaan (artikel 52, § 2 Strafwetboek). Meer daarover leest u in onze bijdrage over opschorting, uitstel en werkstraf.

Ketamine in het verkeer

In mei 2026 keurde de Kamer de wet goed die ketamine uitdrukkelijk toevoegt aan de verboden stoffen van artikel 37bis (wet van 25 mei 2026); die wijziging treedt pas in werking op een datum die de Koning bepaalt. Tot dan kan ketaminegebruik achter het stuur in de regel enkel worden vervolgd als dronkenschap of een gelijkaardige staat (artikel 35). De speekseltests die de politie gebruikt, sporen ketamine voorlopig nog niet op. Ketaminedossiers steunen vandaag dus vaak op uiterlijke tekenen, wat ze bewijstechnisch kwetsbaar maakt.

Novex Advocaten staat u bij

Testte u positief en wacht u op de analyse? Of ligt er al een dagvaarding? Laat het dossier nakijken vóór de zitting — de termijn voor een tegenexpertise loopt snel af. Lees ook hoe wij als advocaat voor drugs in het verkeer te werk gaan.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat drugs in het verkeer.