Geld uitgeleend en niet terugbetaald: bewijs, ingebrekestelling en procedure

Geld uitgeleend en niet terugbetaald? Dat overkomt veel mensen die een vriend, een familielid of een kennis uit de nood hielpen. Vaak staan de afspraken nergens op papier, wat de situatie extra pijnlijk maakt. Toch staat u niet machteloos: dit artikel legt uit hoe u de lening bewijst, hoe u de terugbetaling stap voor stap vordert en hoe u problemen in de toekomst voorkomt.

Geld uitgeleend en niet terugbetaald: kunt u de lening bewijzen?

In een geschil moet wie beweert geld te hebben uitgeleend, dat bewijzen. Tussen particulieren moet een rechtshandeling van 3.500 euro of meer in beginsel worden bewezen met een ondertekend geschrift (artikel 8.9 Burgerlijk Wetboek). Voor lagere bedragen is het bewijs vrij, bijvoorbeeld met getuigen of vermoedens. Er zijn belangrijke uitzonderingen:

• begin van bewijs door geschrift: een geschrift van de tegenpartij dat de lening aannemelijk maakt, zoals een e-mail of een bericht waarin ze de schuld erkent of om uitstel vraagt, kan worden aangevuld met getuigen en vermoedens;
• morele of materiële onmogelijkheid: als het door de omstandigheden, zoals een nauwe familieband, onmogelijk was om een geschrift te vragen, kan de rechter ander bewijs aanvaarden;
• ondernemingen: tegenover een onderneming is het bewijs in beginsel vrij.

Een overschrijving bewijst dat u geld betaalde, maar niet noodzakelijk dat het om een lening ging en niet om een schenking. Bewaar daarom alle berichten waarin over de terugbetaling wordt gesproken. Dateert de lening van vóór 1 november 2020, toen het nieuwe bewijsrecht in werking trad, dan kunnen nog de vroegere, strengere bewijsregels gelden.

Stap 1: vraag de terugbetaling schriftelijk

Begin met een duidelijke, vriendelijke maar formele vraag tot terugbetaling, bij voorkeur schriftelijk. Een antwoord waarin de ontlener de schuld erkent, bijvoorbeeld door om uitstel te vragen, versterkt uw bewijs aanzienlijk. Stel eventueel een schriftelijke afbetalingsregeling voor, ondertekend door beide partijen.

Stap 2: stuur een ingebrekestelling

Blijft betaling uit, stuur dan een aangetekende ingebrekestelling met het bedrag, de datum van de lening, de afspraken over de terugbetaling en een redelijke termijn om te betalen. Vanaf de ingebrekestelling zijn in beginsel verwijlinteresten verschuldigd tegen de wettelijke rentevoet, tenzij u andere interesten overeenkwam. Die wettelijke rentevoet wordt elk jaar opnieuw vastgesteld.

Een brief van een advocaat heeft vaak meer effect. Een aangetekende ingebrekestelling van een advocaat of een gerechtsdeurwaarder aan een schuldenaar met woonplaats, verblijfplaats of zetel in België kan bovendien de verjaring eenmaal stuiten, als ze alle wettelijk vereiste vermeldingen bevat: er begint dan een nieuwe termijn van één jaar te lopen, zonder dat de vordering kan verjaren vóór het einde van de oorspronkelijke termijn (artikel 2244, § 2, oud Burgerlijk Wetboek). Lees ook ons artikel over het opstellen van een ingebrekestelling.

Stap 3: de procedure voor de rechter

Betaalt de ontlener nog steeds niet, dan kunt u naar de rechter stappen. Voor vorderingen tot 5.000 euro is in de regel de vrederechter bevoegd, voor hogere bedragen de rechtbank van eerste aanleg. De zaak wordt meestal ingeleid met een dagvaarding door een gerechtsdeurwaarder.

Blijkt de schuld uit een geschrift van de schuldenaar, dan is onder voorwaarden ook een vereenvoudigde procedure tot betalingsbevel op verzoekschrift mogelijk. Wint u de zaak, dan wordt de ontlener in de regel ook veroordeeld tot de gerechtskosten, met inbegrip van een rechtsplegingsvergoeding als forfaitaire tussenkomst in uw advocatenkosten. Het vonnis vormt een uitvoerbare titel.

Stap 4: de uitvoering van het vonnis

Het vonnis moet eerst door een gerechtsdeurwaarder worden betekend. Een eindvonnis in eerste aanleg is in beginsel uitvoerbaar bij voorraad, ook als hoger beroep wordt ingesteld, behalve bij een verstekvonnis of als de rechter anders beslist. Met een uitvoerbaar vonnis kan de gerechtsdeurwaarder beslag leggen, onder meer op bankrekeningen, op roerende goederen of op het loon van de schuldenaar. Een deel van het loon en van bepaalde uitkeringen blijft wel onbeslagbaar binnen de wettelijke grenzen.

Dreigt de schuldenaar zijn vermogen te laten verdwijnen, dan kan onder voorwaarden al vóór het vonnis een bewarend beslag worden gelegd. Lees daarover ons artikel over het bewarend beslag. Over het uitvoerend beslag leest u meer in ons artikel over beslag door de gerechtsdeurwaarder.

Verjaring: hoe lang hebt u de tijd?

Een vordering tot terugbetaling van een lening verjaart in de regel tien jaar na de datum waarop de terugbetaling opeisbaar werd (artikel 2262bis, § 1, oud Burgerlijk Wetboek). Werd geen vervaldag afgesproken, dan is de situatie genuanceerder, en kan de rechter zelf een termijn voor de terugbetaling bepalen. Afgesproken interesten verjaren in de regel sneller, na vijf jaar (artikel 2277 oud Burgerlijk Wetboek).

Wacht dus niet te lang, ook omdat bewijs met de tijd verloren gaat en getuigen zich minder goed herinneren wat werd afgesproken. Een erkenning van de schuld of een tijdige dagvaarding stuit de verjaring.

Lening aan een familielid of een partner

Bij leningen binnen de familie of aan een partner wordt zelden iets op papier gezet. De rechter kan in zo’n geval aanvaarden dat het moreel onmogelijk was om een geschrift te vragen, zodat u de lening ook met andere middelen kunt bewijzen. Een familieband alleen volstaat daarvoor niet automatisch: de rechter oordeelt geval per geval.

Bij een relatiebreuk is voorzichtigheid geboden: tussen echtgenoten spelen ook de regels van het huwelijksvermogensrecht, en tussen samenwonenden kan het de vraag zijn of een betaling een lening, een schenking of een bijdrage in de gezamenlijke kosten was. Laat die situatie daarom juridisch analyseren.

Wat als de ontlener insolvent is?

Werd de ontlener toegelaten tot een collectieve schuldenregeling of werd hij failliet verklaard, dan kunt u niet meer individueel invorderen. U moet uw vordering dan aangeven bij de schuldbemiddelaar of de curator, met de bewijsstukken. Wacht daar niet mee, want uw rechten hangen af van een tijdige aangifte. Reken er wel op dat u in zo’n procedure vaak slechts een deel van uw geld terugziet.

Lees meer over de collectieve schuldenregeling en over het indienen van een schuldvordering in een faillissement.

Voorkomen is beter: de leningsovereenkomst

Leent u geld uit, leg dan de afspraken vast in een korte, ondertekende overeenkomst: de identiteit van beide partijen, het bedrag, de datum van de betaling, de terugbetalingsregeling, eventuele interesten en de gevolgen van laattijdige betaling. Betaal het bedrag via de bank, met een mededeling die naar de lening verwijst. Zo vermijdt u later discussie over het bewijs of over de vraag of het om een schenking ging.

Veelgestelde vragen

De ontlener beweert dat het een schenking was. Wat nu?

Dan komt het aan op het bewijs. Berichten waarin over terugbetaling wordt gesproken, eerdere gedeeltelijke terugbetalingen of getuigen kunnen aantonen dat het om een lening ging. Wij bekijken samen met u welke elementen uw standpunt ondersteunen.

Kan ik interesten vragen als er niets werd afgesproken?

Ja, maar in de regel pas vanaf de ingebrekestelling en tegen de wettelijke rentevoet. Wilt u een hogere of een vroegere interest, dan moet u dat vooraf schriftelijk afspreken.

Moet ik een advocaat nemen om naar de rechter te stappen?

Nee, voor de vrederechter en de rechtbank van eerste aanleg mag u in beginsel zelf verschijnen. Het bewijs van een lening zonder ondertekend geschrift is echter vaak technisch. Een advocaat helpt u uw stukken te ordenen, de juiste procedure te kiezen en fouten te vermijden die uw vordering in gevaar brengen.

Kan ik een incassobureau inschakelen?

Dat kan, maar de minnelijke invordering van schulden bij consumenten is aan strikte regels onderworpen. Een ingebrekestelling door een advocaat en, zo nodig, een procedure zijn vaak de meest efficiënte weg.

De ontlener woont in het buitenland. Wat dan?

Ook dan kunt u uw geld terugvorderen. Woont de ontlener in een andere lidstaat van de Europese Unie (behalve Denemarken), dan is het Europees betalingsbevel vaak een snelle weg als de schuld niet wordt betwist. Lees meer over grensoverschrijdende invordering.

Novex Advocaten staat u bij

Wij beoordelen uw bewijs, sturen de ingebrekestelling, voeren de procedure en volgen de uitvoering op. Mr. Mohamed Asfour staat u bij in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch, vanuit ons kantoor aan de Louizalaan 379 in 1050 Brussel. Lees ook ons artikel over de verjaring van schuldvorderingen.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: onze expertise.