De onderhoudsuitkering na echtscheiding: voorwaarden, bedrag en duur

Naast de bijdrage voor de kinderen bestaat er na een echtscheiding een tweede, vaak verkeerd begrepen geldstroom: de onderhoudsuitkering na echtscheiding, die de ene ex-echtgenoot aan de andere betaalt. Anders dan velen denken, is die uitkering geen automatisme. Ze hangt af van de behoefte van de ene echtgenoot, van de middelen van de andere en van het gedrag van beide, en ze is in de tijd beperkt. Dit artikel legt uit wanneer een uitkering verschuldigd is, hoe hoog ze kan zijn, hoelang ze loopt en wanneer ze eindigt.

Wanneer hebt u recht op een onderhoudsuitkering na echtscheiding?

Bij een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting kan de echtgenoot die in staat van behoefte verkeert, van de andere echtgenoot een uitkering tot levensonderhoud vorderen, tenzij de echtgenoten anders zijn overeengekomen (artikel 301 oud Burgerlijk Wetboek). Die echtscheiding wordt uitgesproken op gezamenlijk verzoek na meer dan zes maanden feitelijke scheiding, op verzoek van één echtgenoot na meer dan één jaar feitelijke scheiding, of wanneer de onherstelbare ontwrichting op een andere manier wordt bewezen (artikel 229). Meer over de echtscheidingsprocedure in België.

Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming beslissen de echtgenoten zelf of er een uitkering wordt betaald, hoeveel en hoelang, of dat er definitief van wordt afgezien. Meer over de echtscheiding door onderlinge toestemming.

Tijdens de procedure kan de familierechtbank bovendien voorlopige maatregelen nemen, waaronder een voorlopige onderhoudsuitkering. Die voorlopige uitkering steunt op de hulpverplichting tussen echtgenoten, die blijft bestaan zolang het huwelijk niet is ontbonden. Ze kan daarom ruimer zijn dan de uitkering na echtscheiding, die in de eerste plaats de staat van behoefte dekt. Meer over dringende en voorlopige maatregelen.

De voorwaarden

De echtgenoot die een uitkering vraagt, moet aantonen dat hij in staat van behoefte verkeert. De rechtbank beoordeelt dat aan de hand van de inkomsten en mogelijkheden van beide echtgenoten. Wie tijdens het huwelijk zijn loopbaan onderbrak of beperkte voor het gezin, kan zich daarop beroepen.

De rechtbank kan de uitkering weigeren wanneer de andere echtgenoot bewijst dat de aanvrager een zware fout beging die de voortzetting van het samenleven onmogelijk heeft gemaakt. Een echtgenoot die schuldig werd bevonden aan bepaalde ernstige geweldsfeiten tegen de andere echtgenoot, of aan een poging tot zulke feiten, krijgt in geen geval een uitkering.

Het bedrag van de onderhoudsuitkering

De rechtbank bepaalt een bedrag dat ten minste de staat van behoefte van de aanvrager dekt. Ze houdt daarbij rekening met de inkomsten en mogelijkheden van beide echtgenoten en met de aanzienlijke terugval van de economische toestand van de aanvrager. Om die terugval te beoordelen, kijkt de rechter onder meer naar de duur van het huwelijk, de leeftijd van de partijen, hun taakverdeling tijdens het huwelijk en de zorg voor de kinderen.

De uitkering mag niet hoger zijn dan een derde van het inkomen van de echtgenoot die ze moet betalen (artikel 301, § 3). De rechter kijkt naar de reële draagkracht van beide partijen, met inbegrip van hun verdiencapaciteit: wie vrijwillig minder werkt, kan zich daar niet zomaar achter verschuilen. De rechter kan ook beslissen dat de uitkering degressief is, zodat ze in de tijd stapsgewijs daalt.

Het bedrag wordt van rechtswege aangepast aan de index van de consumptieprijzen, tenzij de rechter anders beslist.

De duur van de uitkering

De uitkering mag in beginsel niet langer lopen dan het huwelijk heeft geduurd (artikel 301, § 4). Na tien jaar huwelijk is ze dus in principe na tien jaar afgelopen. In uitzonderlijke omstandigheden kan de rechtbank de termijn verlengen, wanneer de gerechtigde aantoont dat hij bij het verstrijken ervan, om redenen onafhankelijk van zijn wil, nog steeds in staat van behoefte verkeert. Het bedrag beperkt zich dan tot wat nodig is om die staat van behoefte te dekken.

Wanneer eindigt of wijzigt de uitkering?

De uitkering ligt niet voor altijd vast. Ze kan eindigen of worden aangepast in de volgende gevallen:

• van rechtswege bij een nieuw huwelijk van de gerechtigde of wanneer die een verklaring van wettelijke samenwoning aflegt, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen;
• de rechter kan de uitkering beëindigen wanneer de gerechtigde samenleeft met een andere persoon als waren zij gehuwd;
• de rechter kan de uitkering verhogen, verminderen of afschaffen wanneer het bedrag door nieuwe omstandigheden buiten de wil van de partijen niet meer aangepast is, bijvoorbeeld bij onvrijwillig verlies van werk of bij pensionering;
• bij het overlijden van de echtgenoot die de uitkering betaalt (zie hieronder).

Kapitalisatie en overlijden

De uitkering kan op elk ogenblik worden vervangen door een kapitaal, op voorwaarde dat de partijen daarover een akkoord sluiten dat door de rechtbank wordt gehomologeerd (artikel 301, § 8). Een kapitaal vervangt de periodieke betalingen en kan beide partijen rechtszekerheid bieden.

Overlijdt de echtgenoot die de uitkering betaalt, dan is ze niet langer verschuldigd. De gerechtigde kan dan wel onder voorwaarden levensonderhoud vorderen ten laste van de nalatenschap (artikel 301, § 10).

Fiscale behandeling

Onderhoudsuitkeringen zijn onder voorwaarden gedeeltelijk fiscaal aftrekbaar voor wie ze betaalt en in dezelfde mate belastbaar voor wie ze ontvangt: 70 % voor uitkeringen betaald in 2025, 60 % in 2026 en 50 % vanaf 2027 (voorheen 80 %; wet van 18 december 2025). Sinds 2026 zijn uitkeringen aan iemand die buiten de Europese Economische Ruimte en Zwitserland woont, niet meer aftrekbaar. Bij het bepalen of onderhandelen van een bedrag is het dus zinvol om naar het nettoresultaat voor beide partijen te kijken. De fiscale behandeling van een kapitaal kan verschillen van die van periodieke betalingen; laat dat vooraf nakijken.

Wat als de onderhoudsuitkering niet wordt betaald?

Een uitkering die bij vonnis of in een uitvoerbare overeenkomst werd vastgesteld, kan worden afgedwongen, onder meer met een beslag of met een machtiging om het loon of andere inkomsten van de schuldenaar rechtstreeks bij de werkgever of een andere derde te ontvangen (artikel 301, § 11). Voor onderhoudsgelden gelden de gewone beslaggrenzen op het loon niet (artikel 1412 Gerechtelijk Wetboek). Meer over beslag en de rol van de gerechtsdeurwaarder.

Ook de Dienst voor Alimentatievorderingen (DAVO) van de FOD Financiën kan onder voorwaarden de invordering op zich nemen. Voor een uitkering tussen ex-echtgenoten betaalt DAVO geen voorschotten: die zijn voorbehouden aan onderhoudsgeld voor kinderen.

Uw dossier voorbereiden

Wie een uitkering vraagt, moet zijn staat van behoefte concreet aantonen: de eigen inkomsten, de vaste lasten, de loopbaankeuzes tijdens het huwelijk en de inspanningen om zelf inkomsten te verwerven. Wie een uitkering betwist, brengt de reële middelen en mogelijkheden van de andere partij in kaart. In beide gevallen zijn volledige stukken doorslaggevend, zoals aanslagbiljetten, loonfiches en rekeninguittreksels.

Veelgestelde vragen

Mijn ex werkt bewust niet. Telt dat mee?

Ja. De rechtbank kijkt naar de reële mogelijkheden van beide partijen. Wie vrijwillig inkomsten laat liggen, maakt zijn behoefte minder overtuigend.

Kunnen we in een echtscheiding door onderlinge toestemming afspreken dat de uitkering nooit wijzigt?

De rechtbank kan een overeengekomen uitkering later aanpassen wanneer nieuwe omstandigheden buiten de wil van de partijen dat rechtvaardigen, tenzij de echtgenoten in hun overeenkomst uitdrukkelijk hebben afgesproken dat dat niet kan. Zo’n clausule vraagt een zorgvuldige afweging.

Moet ik nog betalen als mijn ex samenwoont?

Bij een wettelijke samenwoning eindigt de uitkering van rechtswege, tenzij u anders overeenkwam. Bij een feitelijke samenwoning als waren zij gehuwd kan de rechter de uitkering beëindigen; u moet die samenwoning dan wel aantonen.

Kan de uitkering hoger zijn dan een derde van het inkomen van mijn ex?

Niet wanneer de rechtbank het bedrag bepaalt: een derde van het inkomen van de echtgenoot die betaalt, is dan het maximum. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming leggen de echtgenoten het bedrag zelf vast in hun overeenkomst.

Novex Advocaten staat u bij

Wilt u een onderhoudsuitkering vorderen, betwisten of laten herzien? Wij maken een realistische inschatting van uw rechten en verplichtingen en verdedigen uw belangen voor de familierechtbank. Voor de kinderen verwijzen wij naar ons artikel over de onderhoudsbijdrage voor kinderen.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat familierecht in Brussel.