Echtscheiding door onderlinge toestemming: de snelste en rustigste weg

Wanneer beide echtgenoten het eens zijn over de echtscheiding en over alle gevolgen ervan, is de echtscheiding door onderlinge toestemming (EOT) meestal de snelste, goedkoopste en meest discrete weg. Alles staat of valt evenwel met de kwaliteit van de overeenkomsten die u vooraf sluit. Zij regelen uw vermogen, uw kinderen en uw toekomst, en fouten zijn achteraf vaak moeilijk recht te zetten. Dit artikel legt uit wat er in de overeenkomsten moet staan, hoe de procedure verloopt en wat u later nog kunt wijzigen.

Wat is een echtscheiding door onderlinge toestemming?

Bij een EOT willen beide echtgenoten scheiden en maken ze vooraf duidelijke, schriftelijke afspraken over alle gevolgen: de verdeling van hun goederen, hun eventuele onderhoudsuitkering en, als er kinderen zijn, de regeling voor de kinderen. Pas als over alles een akkoord bestaat, kan de procedure worden ingeleid. Een minimale huwelijksduur of een voorafgaande periode van feitelijke scheiding is niet vereist.

Zijn de echtgenoten het over één of meer punten niet eens, dan blijft de echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting mogelijk. Een overzicht van beide procedures vindt u in ons artikel over echtscheiding in België: procedure, kosten en stappen.

Wat moet er in de overeenkomsten staan?

Het vermogen

• de verdeling van de inboedel en van roerende goederen, zoals meubels en voertuigen;
• de verdeling van rekeningen, gelden en beleggingen, en de regeling van de schulden;
• wat er met de woning gebeurt: verkopen en de opbrengst verdelen, overname door één echtgenoot, of de woning voor een duidelijk afgesproken periode in onverdeeldheid laten (ten hoogste vijf jaar, hernieuwbaar; artikel 3.75 Burgerlijk Wetboek);
• de eventuele onderhoudsuitkering tussen de echtgenoten: het bedrag, de indexering en de omstandigheden waarin ze kan worden herzien of eindigt;
• de afspraken over de erfrechten tussen de echtgenoten voor het geval een van hen overlijdt voordat de echtscheiding definitief is (artikel 1287 Gerechtelijk Wetboek).

Bij die verdeling zijn de echtgenoten vrij: ze moeten zich niet houden aan de regels van hun huwelijksstelsel of huwelijkscontract. Wel moet de regeling volledig zijn: alle goederen en alle schulden moeten erin aan bod komen. Daarnaast leggen de overeenkomsten vast waar elke echtgenoot tijdens de procedure verblijft.

Hebben de echtgenoten onroerend goed, zoals de gezinswoning, dan moet de regeling daarover in een notariële akte worden opgenomen. De overname of verdeling van onroerend goed kan bovendien registratierechten meebrengen, zoals het verdelingsrecht, waarvan het tarief per gewest verschilt.

De kinderen

• de uitoefening van het ouderlijk gezag, in de regel gezamenlijk;
• de verblijfsregeling, met inbegrip van de vakanties en de feestdagen;
• de bijdrage van elke ouder in het levensonderhoud, de opvoeding en de opleiding van de kinderen, en de verdeling van de buitengewone kosten.

Een goede overeenkomst gaat verder dan een model. Ze voorziet ook in de indexering, in een regeling voor de buitengewone kosten en in wat er gebeurt wanneer de omstandigheden wijzigen. Lees meer over de onderhoudsbijdrage voor kinderen en over de verblijfsregeling.

Hoe verloopt de procedure van een EOT?

1. De overeenkomsten worden opgesteld en ondertekend, samen met het verzoekschrift.
2. Het dossier wordt neergelegd bij de griffie van de familierechtbank.
3. De rechter onderzoekt de overeenkomsten. Hij gaat na of ze wettelijk zijn. Zijn de regelingen voor de kinderen kennelijk strijdig met hun belang, dan kan hij ze laten aanpassen.
4. De rechter spreekt de echtscheiding uit. Daarna volgt nog een termijn van één maand waarin hoger beroep mogelijk is (artikel 1299 Gerechtelijk Wetboek). Vervolgens wordt het vonnis doorgegeven aan de burgerlijke stand, die de echtscheiding registreert.

Sinds 1 september 2018 is de persoonlijke verschijning van de echtgenoten in beginsel niet meer verplicht (artikel 1289 Gerechtelijk Wetboek). De procedure verloopt schriftelijk. De rechter kan de persoonlijke verschijning wel bevelen als hij dat nodig acht, of als een van de echtgenoten of het openbaar ministerie erom vraagt.

Wat kan achteraf nog worden gewijzigd?

• De regelingen voor de kinderen, zoals het verblijf en de bijdrage, kunnen door de familierechtbank worden aangepast wanneer zich nieuwe omstandigheden voordoen.
• De onderhoudsuitkering tussen de ex-echtgenoten kan later bij nieuwe omstandigheden door de rechter worden verhoogd, verminderd of afgeschaft, tenzij de echtgenoten uitdrukkelijk hebben afgesproken dat dat niet mogelijk is.
• De verdeling van het vermogen is in beginsel definitief.

Net daarom verdient de vermogensrechtelijke regeling de grootste zorg. Een vergeten spaarrekening, een onduidelijke afspraak over een lening of een woning die op papier “geregeld” is maar juridisch onverdeeld blijft, kunnen jaren later nog tot conflicten leiden.

Waarom een advocaat, ook bij een akkoord?

Een akkoord is pas waardevol als het volledig, duidelijk en afdwingbaar is. Een advocaat controleert of niets over het hoofd wordt gezien, vertaalt uw afspraken in een juridisch sluitende tekst en bewaakt de belangen van de kinderen.

Hij kan ook nagaan welke fiscale gevolgen de verdeling en een eventuele onderhoudsuitkering hebben, zodat er achteraf geen verrassingen volgen. Elke echtgenoot kan zich laten bijstaan door een eigen advocaat. Blijft er een knelpunt, dan kan een erkende bemiddelaar helpen om het akkoord rond te krijgen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een echtscheiding door onderlinge toestemming?

Dat hangt vooral af van de tijd die nodig is om de overeenkomsten rond te krijgen en van de werklast van de rechtbank. Een goed voorbereid dossier, waarin alle stukken meteen aanwezig zijn, versnelt de procedure aanzienlijk. Na het vonnis loopt nog de termijn van hoger beroep van één maand.

Moeten wij al een tijd feitelijk gescheiden leven?

Neen. Voor een echtscheiding door onderlinge toestemming is geen voorafgaande periode van feitelijke scheiding vereist. Wel moet u over alle gevolgen een akkoord hebben.

Is een notaris altijd nodig?

Neen. Een notaris is alleen nodig wanneer de echtgenoten onroerend goed hebben, zoals de gezinswoning: de regeling daarover moet dan in een notariële akte worden opgenomen. In de andere gevallen volstaat een onderhandse overeenkomst, die wel zorgvuldig moet worden opgesteld.

Worden onze kinderen door de rechter gehoord?

Kinderen van twaalf jaar of ouder worden door de griffie schriftelijk geïnformeerd over hun recht om door de rechter te worden gehoord. Zij beslissen zelf of ze daarop ingaan: een gesprek is geen verplichting. Jongere kinderen kunnen op hun verzoek worden gehoord (artikel 1004/1 Gerechtelijk Wetboek).

Wat als we het over één punt niet eens raken?

Dan zoeken we gericht naar een oplossing, eventueel via bemiddeling. Lukt dat niet, dan blijft de echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting mogelijk, en kan de familierechtbank over de betwiste punten beslissen.

Novex Advocaten staat u bij

Samen uit elkaar, maar goed geregeld? Vanuit ons kantoor in Brussel stellen wij uw overeenkomsten op maat op, controleren wij het vermogensrechtelijke luik en begeleiden wij de procedure tot de uitspraak. U kunt bij ons terecht in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch. Lees ook ons artikel over de onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat familierecht in Brussel.