Dringende en voorlopige maatregelen bij de familierechtbank

Een partner die plots de rekeningen leeghaalt, een gezinswoning waar de spanning ondraaglijk wordt, kinderen die klem raken tussen hun ouders: een relatiecrisis wacht niet op het einde van een echtscheidingsprocedure. Daarom kan de familierechtbank snel dringende en voorlopige maatregelen nemen die de periode van de breuk ordenen. Dit artikel legt uit wie dringende maatregelen bij de familierechtbank kan vragen, wat de rechter kan regelen en hoe u zich het best voorbereidt op de eerste zitting.

Wie kan dringende maatregelen vragen bij de familierechtbank?

Echtgenoten

Verzuimt een echtgenoot grovelijk zijn plichten, of is de verstandhouding tussen de echtgenoten ernstig verstoord, dan beveelt de familierechtbank op verzoek van een van hen dringende en voorlopige maatregelen (artikel 223 oud Burgerlijk Wetboek). Die maatregelen betreffen de persoon en de goederen van de echtgenoten en van de kinderen. Daarvoor is geen echtscheidingsprocedure nodig.

Loopt er wel een echtscheidingsprocedure, dan kunnen in dat kader voorlopige maatregelen worden gevraagd (artikel 1280 Gerechtelijk Wetboek). In beide gevallen blijven de maatregelen voorlopig: de rechter kan ze wijzigen of opheffen wanneer de omstandigheden veranderen. Meer over de echtscheidingsprocedure in België.

Wettelijk samenwonenden

Ook wettelijk samenwonenden kunnen dringende maatregelen vragen wanneer hun verstandhouding ernstig verstoord is (artikel 1479 oud Burgerlijk Wetboek). Die maatregelen houden in beginsel op uitwerking te hebben wanneer de wettelijke samenwoning eindigt. Na de beëindiging kan de rechtbank nog dringende en voorlopige maatregelen bevelen die door die beëindiging gerechtvaardigd zijn, op voorwaarde dat de vordering binnen drie maanden wordt ingesteld. De rechter bepaalt dan zelf hoe lang die maatregelen gelden.

Feitelijk samenwonenden

Voor feitelijk samenwonenden bestaat geen vergelijkbare wettelijke regeling tussen de partners zelf. Bij een dringend geschil over bijvoorbeeld de woning of gemeenschappelijke goederen moeten zij terugvallen op het gemeen recht, zoals een kort geding. Over de kinderen kan de familierechtbank wel dringend beslissen, zoals voor alle ouders, ongeacht of zij gehuwd zijn of samenwonen.

Wat kan de familierechtbank voorlopig regelen?

De rechter heeft een ruime beoordelingsbevoegdheid. Afhankelijk van de situatie kan hij onder meer de volgende maatregelen bevelen:

• de afzonderlijke verblijfplaats en wie voorlopig in de gezinswoning blijft;
• het ouderlijk gezag, het verblijf van de kinderen en het persoonlijk contact;
• de onderhoudsbijdrage voor de kinderen en, tussen echtgenoten, een voorlopige onderhoudsuitkering of een bijdrage in de lasten van het huwelijk;
• het persoonlijk gebruik van roerende goederen, zoals de wagen;
• maatregelen om het vermogen te beschermen, zoals een verbod om zonder toestemming van de andere partner goederen te vervreemden of te hypothekeren;
• een ontvangstmachtiging, waarmee de onderhoudsgelden rechtstreeks bij de werkgever of een andere derde worden geïnd.

Die opsomming is niet limitatief. De rechter stemt de maatregelen af op wat het gezin op dat ogenblik nodig heeft, met het belang van de kinderen als leidraad.

Wie blijft in de gezinswoning?

De rechter beslist wie voorlopig in de gezinswoning blijft, met oog voor het belang van de kinderen, de mogelijkheden van elke partner om elders te wonen en de concrete omstandigheden van het gezin. Die toewijzing is voorlopig en zegt niets over de eigendom van de woning: die wordt pas bij de verdeling definitief geregeld.

De rechter kan ook bepalen wie de lopende kredietaflossingen en de vaste lasten van de woning voorlopig draagt. Wie de woning alleen bewoont, kan bij de latere verdeling een vergoeding verschuldigd zijn voor dat genot, tenzij anders werd beslist of overeengekomen. Bewaar daarom alle betalingsbewijzen: zij spelen een rol bij de latere afrekening.

Dringende maatregelen bij partnergeweld

Heeft een echtgenoot of wettelijk samenwonende zich schuldig gemaakt aan bepaalde geweldfeiten tegen de andere partner, of bestaan daarvoor ernstige aanwijzingen, dan kent de rechter het genot van de gezinswoning bij voorrang toe aan het slachtoffer dat daarom verzoekt. Daarvan wordt enkel in uitzonderlijke omstandigheden afgeweken.

Los daarvan kan de procureur des Konings een tijdelijk huisverbod bevelen wanneer de aanwezigheid van een meerderjarige in de woning een ernstige en onmiddellijke dreiging vormt voor de veiligheid van de andere bewoners. Dat huisverbod geldt ten hoogste veertien dagen. De familierechtbank kan het voor ten hoogste drie maanden verlengen.

De procedure voor dringende maatregelen: sneller dan u denkt

De wet vermoedt dat bepaalde vorderingen dringend zijn, onder meer die over de afzonderlijke verblijfplaats, het ouderlijk gezag, het verblijf van en het persoonlijk contact met de kinderen, en de onderhoudsverplichtingen (artikel 1253ter/4, § 2, Gerechtelijk Wetboek). U hoeft de hoogdringendheid dan niet afzonderlijk aan te tonen, en de zaak wordt op korte termijn behandeld. In zaken over minderjarige kinderen moeten de ouders in beginsel persoonlijk verschijnen.

In geval van volstrekte noodzakelijkheid, wanneer elk uitstel onherstelbare schade zou veroorzaken, kan bij eenzijdig verzoekschrift de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg worden gevat (artikel 584 Gerechtelijk Wetboek). Dat blijft uitzonderlijk.

Vermoed dringende zaken blijven ingeschreven op de rol van de familierechtbank (artikel 1253ter/7 Gerechtelijk Wetboek). Doen zich nieuwe elementen voor, dan kan de zaak eenvoudig opnieuw worden aangebracht met een conclusie of een schriftelijk verzoek, zonder nieuwe dagvaarding. Meer over de verblijfsregeling en het co-ouderschap.

Strategie: de eerste beslissing weegt zwaar

Voorlopige maatregelen zijn juridisch tijdelijk, maar in de praktijk vaak richtinggevend. Een verblijfsregeling die maanden goed loopt, wordt zelden nog volledig omgegooid. De eerste zitting verdient daarom een volwaardig dossier:

• bewijs van de inkomsten en de vaste lasten van beide partners;
• een concreet plan voor de opvang, de school en de vrije tijd van de kinderen;
• objectieve stukken over de gezinssituatie, zoals berichten, attesten en schoolrapporten;
• een realistisch voorstel, in plaats van een opsomming van verwijten.

Wacht ook niet te lang. Hoe langer een feitelijke toestand duurt, hoe moeilijker het wordt om ze nadien nog te wijzigen.

Veelgestelde vragen

Hoe snel kan ik een zitting krijgen?

Vermoed dringende zaken worden op korte termijn behandeld. Hoe snel precies, hangt af van de werklast van de rechtbank. Bij volstrekte noodzakelijkheid kan nog sneller een beslissing worden verkregen.

Moet ik een echtscheiding aanvragen om maatregelen te krijgen?

Neen. Echtgenoten kunnen dringende maatregelen vragen zonder echtscheidingsprocedure, wanneer een van hen grovelijk zijn plichten verzuimt of wanneer de verstandhouding ernstig verstoord is.

Mag ik de gezinswoning zomaar verlaten?

Wie de gezinswoning verlaat, verliest daarmee geen eigendomsrechten. U creëert wel een feitelijke toestand die de rechter mee kan wegen, zeker wat het verblijf van de kinderen betreft. Laat u daarom vooraf adviseren, tenzij uw veiligheid of die van de kinderen een onmiddellijk vertrek vereist.

Wordt mijn kind door de rechter gehoord?

Een minderjarige van twaalf jaar of ouder wordt door de rechter op de hoogte gebracht van zijn recht om gehoord te worden (artikel 1004/1 Gerechtelijk Wetboek). Het kind is niet verplicht daarop in te gaan. Het gesprek is geen keuze tussen de ouders: de rechter beslist, met het belang van het kind als maatstaf.

Wat bij partnergeweld?

Bel bij acuut gevaar het noodnummer 112. Naast de burgerlijke maatregelen kan ook het parket optreden, onder meer met een tijdelijk huisverbod of een strafvervolging. Wij stemmen beide sporen op elkaar af.

Novex Advocaten staat u bij

Een acute gezinssituatie vraagt een snelle en doordachte reactie. Wij leiden de procedure in, bereiden uw dossier grondig voor en verdedigen uw belangen en die van uw kinderen voor de familierechtbank. Wij staan u bij in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch.

Lees ook onze artikels over de onderhoudsbijdrage voor kinderen en de onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat familierecht in Brussel.