Echtscheiding in België: procedure, kosten en stappen

Een echtscheiding in België verloopt langs een van twee wegen: de echtscheiding door onderlinge toestemming of de echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting. De ene loopt via een akkoord over alles, de andere via een beslissing van de familierechtbank. Welke weg u neemt, bepaalt niet alleen de duur en de kostprijs, maar ook hoeveel u zelf in handen houdt.

1. Echtscheiding door onderlinge toestemming

Dit is de snelste en meest voorspelbare procedure. U legt vooraf alles vast in overeenkomsten: de verdeling van de goederen, de woning, de schulden, een eventuele onderhoudsuitkering tussen echtgenoten, en — als er kinderen zijn — het gezag, het verblijf, de onderhoudsbijdrage en de buitengewone kosten. Bezit u onroerend goed, dan komt voor die regeling een notaris tussen. Pas wanneer het akkoord volledig is, dient u samen een verzoekschrift in bij de familierechtbank.

Voordelen: u bepaalt zelf de inhoud, de doorlooptijd is kort, en de kosten blijven beperkt omdat er geen debat voor de rechtbank wordt gevoerd. De rechtbank toetst wel of de afspraken over de kinderen niet kennelijk strijdig zijn met hun belang, en kan op dat punt wijzigingen voorstellen. Meer over de echtscheiding door onderlinge toestemming.

2. Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting

Raakt u het niet eens, of wil uw echtgenoot niet meewerken, dan kan de echtscheiding worden uitgesproken wegens onherstelbare ontwrichting van het huwelijk (artikel 229 oud Burgerlijk Wetboek). Een fout hoeft u niet aan te tonen: het volstaat dat het samenleven redelijkerwijs niet kan worden voortgezet of hervat. Er zijn drie wegen:

• Bewijs van de ontwrichting met alle middelen van recht. De echtscheiding kan dan vrij snel worden uitgesproken, maar het debat over de feiten kan het conflict verscherpen.
• Gezamenlijk verzoek na meer dan zes maanden feitelijke scheiding. De ontwrichting staat dan vast. Duurt de feitelijke scheiding korter, dan is een tweede verschijning nodig.
• Eenzijdig verzoek na meer dan één jaar feitelijke scheiding. Is die termijn nog niet verstreken, dan volgt een tweede verschijning nadat de wachttermijn is bereikt.

Belangrijk: deze procedure regelt de echtscheiding zelf. De gevolgen — de kinderen, de woning, de onderhoudsuitkering, de verdeling — worden afzonderlijk behandeld, desnoods gelijktijdig via dringende en voorlopige maatregelen.

Dringende en voorlopige maatregelen tijdens de procedure

Tijdens de procedure kan de familierechtbank voorlopige maatregelen opleggen: wie in de gezinswoning blijft, hoe de kinderen worden opgevangen, welke onderhoudsbijdrage wordt betaald, hoe de lasten worden verdeeld. Voor zulke vragen tussen echtgenoten vermoedt de wet de hoogdringendheid (artikel 1253ter/4, § 2, Gerechtelijk Wetboek), zodat de beslissing er op korte termijn komt. Wijzigt uw situatie, dan kunnen de maatregelen worden aangepast.

In de praktijk bepaalt die eerste beslissing vaak hoe de rest van het dossier verloopt: wat feitelijk werkt, wordt later moeilijk teruggedraaid. Meer over dringende en voorlopige maatregelen.

De onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten

De echtgenoot in behoeftige toestand kan na de echtscheiding een onderhoudsuitkering vragen (artikel 301 oud Burgerlijk Wetboek); bij een echtscheiding door onderlinge toestemming leggen de echtgenoten die zelf vast. De rechtbank kan de uitkering weigeren aan wie een zware fout beging die de voortzetting van het samenleven onmogelijk maakte, en kent ze nooit toe aan wie schuldig werd bevonden aan bepaalde gewelddaden tegen de andere echtgenoot.

De uitkering moet minstens de staat van behoefte dekken. De rechtbank houdt rekening met de inkomsten en mogelijkheden van beide partijen en met een aanzienlijke terugval van de economische situatie van de aanvrager. Het bedrag mag een derde van de inkomsten van de onderhoudsplichtige niet overschrijden, en de duur is in beginsel beperkt tot de duur van het huwelijk. Meer over de onderhoudsuitkering na echtscheiding.

De kinderen: gezag, verblijf en onderhoudsbijdrage

Een echtscheiding beëindigt het huwelijk, niet het ouderschap. Het ouderlijk gezag blijft in beginsel gezamenlijk (artikelen 373 en 374 oud Burgerlijk Wetboek). Zijn de ouders het niet eens over het verblijf, dan onderzoekt de familierechtbank op verzoek van een van hen bij voorrang een gelijkmatig verdeelde huisvesting; het belang van het kind blijft doorslaggevend.

De onderhoudsbijdrage voor de kinderen is een andere verplichting dan de onderhoudsuitkering tussen ex-echtgenoten, met eigen regels (artikelen 203 en 203bis oud Burgerlijk Wetboek). Meer over scheiden met kinderen en over de berekening van de onderhoudsbijdrage.

De vereffening en verdeling van het vermogen

De echtscheiding beëindigt het huwelijk; het vonnis verdeelt uw vermogen niet. Bij een echtscheiding door onderlinge toestemming zit die regeling al in de voorafgaande overeenkomsten. Na een echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting volgt een afzonderlijke fase van vereffening en verdeling, minnelijk of gerechtelijk, meestal via een notaris. Het huwelijksvermogensstelsel bepaalt daarbij wat gemeenschappelijk is en wat eigen blijft.

Een gezinswoning met een lopend krediet, een zelfstandige activiteit of een eigen inbreng maken dat luik vaak zwaarder dan de echtscheiding zelf. Laat die gevolgen bekijken vóór u een akkoord tekent — niet erna.

Wat kost een echtscheiding in België?

De kostprijs hangt af van de gekozen weg. Een echtscheiding door onderlinge toestemming omvat het opstellen van de overeenkomsten, het rolrecht en de procedurekosten, en eventueel notariskosten bij onroerend goed. Een procedure wegens onherstelbare ontwrichting is duurder naarmate er meer betwist wordt. Tussen echtgenoten kan de rechter de gerechtskosten omslaan (artikel 1017, vierde lid, Gerechtelijk Wetboek), bijvoorbeeld zodat elke partij haar eigen kosten draagt.

Beschikt u over een rechtsbijstandsverzekering, ga dan na of familiale geschillen gedekt zijn. Ligt uw inkomen onder de wettelijke grenzen, dan kunt u juridische tweedelijnsbijstand aanvragen bij het Bureau voor Juridische Bijstand, en gerechtelijke bijstand voor de gerechtskosten.

Praktisch: waarmee u begint

1. Breng uw vermogen in kaart: eigendommen, kredieten, spaargelden, groepsverzekering, schulden.
2. Verzamel de gegevens over de inkomsten van beide partijen.
3. Noteer de feitelijke situatie van de kinderen: school, opvang, activiteiten, kosten.
4. Bewaar bewijs van de datum van de feitelijke scheiding, zoals een adreswijziging of een huurovereenkomst: die termijn telt mee in de procedure.
5. Bepaal wat voor u prioritair is. Niet alles is even belangrijk, en dat besef maakt een akkoord mogelijk.

Novex Advocaten

Wij begeleiden echtscheidingen door onderlinge toestemming en voeren procedures bij de familierechtbank, in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch. Bezorg ons uw situatie in grote lijnen, dan schetsen wij het traject, de doorlooptijd en de kosten.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat familierecht in Brussel.