Collectieve schuldenregeling: procedure, gevolgen en aanzuiveringsplan

Wanneer schulden zich opstapelen en u ze niet meer kunt afbetalen, biedt de wet een beschermingsmechanisme: de collectieve schuldenregeling. Die procedure pakt al uw schulden samen aan via een aanzuiveringsplan, onder begeleiding van een schuldbemiddelaar en onder toezicht van de arbeidsrechtbank. Ze biedt rust, maar vraagt ook discipline. Dit artikel legt uit wie in aanmerking komt, hoe de procedure verloopt, wat ze kost en wat de gevolgen zijn.

Wie komt in aanmerking voor een collectieve schuldenregeling?

De collectieve schuldenregeling, geregeld in artikel 1675/2 en volgende van het Gerechtelijk Wetboek, staat open voor natuurlijke personen die geen onderneming zijn en die niet in staat zijn om op duurzame wijze hun opeisbare of nog te vervallen schulden te betalen. U mag uw onvermogen bovendien niet kennelijk zelf hebben bewerkstelligd. Een tijdelijk betalingsprobleem volstaat dus niet: het moet gaan om een structurele schuldenlast.

Wie als zelfstandige een beroepsactiviteit uitoefent, is een onderneming en valt onder het insolventierecht van boek XX van het Wetboek van economisch recht, zoals het faillissement of de gerechtelijke reorganisatie. Wie zijn zelfstandige activiteit heeft stopgezet, kan de collectieve schuldenregeling pas aanvragen zes maanden na de stopzetting, of na de sluiting van het faillissement als hij failliet werd verklaard. Meer over dat onderscheid leest u in ons artikel over het faillissement van een eenmanszaak of een vennootschap.

Het verzoekschrift bij de arbeidsrechtbank

U dient een verzoekschrift in bij de arbeidsrechtbank van uw woonplaats. In het Brussels Gewest is dat de Nederlandstalige of de Franstalige arbeidsrechtbank van Brussel. Het verzoekschrift vermeldt onder meer uw gezinssituatie, uw inkomsten, uw bezittingen, uw schulden en uw schuldeisers, en de oorzaken van uw schuldenlast. U kunt het zelf indienen, maar een onvolledig of slecht onderbouwd verzoekschrift leidt vaak tot vertraging of zelfs tot een weigering.

De rechter beslist over de toelaatbaarheid. Wordt het verzoek toelaatbaar verklaard, dan stelt hij een schuldbemiddelaar aan: een advocaat, een notaris, een gerechtsdeurwaarder of een erkende instelling, zoals een OCMW met een erkende dienst voor schuldbemiddeling.

De gevolgen van de toelaatbaarheid

De beschikking van toelaatbaarheid heeft onmiddellijk ingrijpende gevolgen, voor u en voor uw schuldeisers:

• er ontstaat een toestand van samenloop: de schuldeisers kunnen niet meer individueel invorderen;
• alle middelen van tenuitvoerlegging worden geschorst: lopende beslagen behouden enkel hun bewarend karakter en er kan geen nieuw uitvoerend beslag meer worden gelegd;
• de werking van loonoverdrachten wordt eveneens geschorst;
• de interesten op uw schulden worden in beginsel geschorst;
• uw inkomsten worden meestal op een rekening van de schuldbemiddelaar gestort, die u leefgeld geeft voor uw dagelijkse uitgaven;
• u mag uw onvermogen niet verergeren en geen schuldeiser bevoordelen, en u mag zonder toestemming van de rechter geen handelingen stellen die het normale vermogensbeheer te buiten gaan, zoals een nieuw krediet aangaan;
• de beslissing wordt geregistreerd in het Centraal Bestand van berichten van beslag, delegatie, overdracht en collectieve schuldenregeling.

Hoe beslag in normale omstandigheden werkt, leest u in ons artikel over beslag door de gerechtsdeurwaarder.

Welke schulden vallen onder de collectieve schuldenregeling?

De collectieve schuldenregeling heeft betrekking op al uw schulden, ook fiscale en sociale schulden, energie- en huurachterstallen en consumentenkredieten. Voor bepaalde schulden is een kwijtschelding in de regel echter uitgesloten, zoals onderhoudsgelden, schadevergoedingen voor lichamelijke schade veroorzaakt door een misdrijf en strafrechtelijke geldboeten. Die schulden worden wel in het plan opgenomen, maar blijven volledig verschuldigd.

Een menswaardig bestaan en uw leefgeld

Het plan moet u en uw gezin in staat stellen een menswaardig leven te leiden. De schuldbemiddelaar stelt daarom een budget op en keert u leefgeld uit voor vaste kosten zoals huur, energie, voeding en de kosten van de kinderen. U behoudt in de regel minstens het deel van uw inkomen dat onbeslagbaar is. Het overschot gaat naar de schuldeisers.

Het minnelijk aanzuiveringsplan

De schuldbemiddelaar probeert eerst een minnelijk aanzuiveringsplan op te stellen dat door alle belanghebbenden wordt aanvaard. Het plan bepaalt hoe en wanneer de schulden worden afbetaald, eventueel met een kwijtschelding van interesten of van een deel van het kapitaal. Een schuldeiser die niet tijdig bezwaar maakt, wordt geacht in te stemmen, en de rechter neemt akte van het aanvaarde plan. Een minnelijk plan duurt in beginsel maximaal zeven jaar.

Het gerechtelijk aanzuiveringsplan

Lukt een minnelijk akkoord niet, dan kan de rechter een gerechtelijk aanzuiveringsplan opleggen, dat ook de schuldeisers bindt die niet akkoord gaan. Zo’n plan duurt in beginsel maximaal vijf jaar. De rechter kan betalingstermijnen toestaan, interesten kwijtschelden en, onder strengere voorwaarden, bijvoorbeeld na de verkoop van uw voor beslag vatbare goederen, ook een deel van het kapitaal.

In uitzonderlijke gevallen, wanneer er geen enkele aflossing mogelijk is, kan hij zelfs een volledige kwijtschelding van schulden toestaan zonder aanzuiveringsplan. Die totale kwijtschelding kan gepaard gaan met begeleidingsmaatregelen en kan gedurende vijf jaar nog worden herroepen, bijvoorbeeld bij valse verklaringen.

Wat kost een collectieve schuldenregeling?

Het ereloon en de kosten van de schuldbemiddelaar volgen tarieven die bij koninklijk besluit zijn vastgelegd. Ze komen ten laste van de schuldenaar en worden bij voorrang uit het beschikbare budget betaald. Kan dat niet of niet volledig, dan komt het Fonds ter bestrijding van de overmatige schuldenlast tussen. Voor de hulp van een eigen advocaat bij het verzoekschrift kunt u, afhankelijk van uw inkomen, een beroep doen op juridische tweedelijnsbijstand via het Bureau voor Juridische Bijstand.

Het einde van de regeling

Voert u het plan correct uit, dan eindigt de collectieve schuldenregeling na de afgesproken of opgelegde termijn. De kwijtscheldingen die in het plan werden voorzien, zijn dan definitief verworven, en de registratie in het Centraal Bestand wordt na afloop geschrapt. U kunt opnieuw zelf uw financiën beheren, met een schone lei voor de schulden die werden kwijtgescholden.

Herroeping van de collectieve schuldenregeling

De collectieve schuldenregeling is geen vrijbrief. Op verzoek van de schuldbemiddelaar of van een schuldeiser kan de rechter de beslissing of het plan herroepen, onder meer als u onjuiste inlichtingen gaf, uw onvermogen verergerde, uw verplichtingen niet nakomt of bepaalde goederen verborg. Na een herroeping kunnen de schuldeisers opnieuw individueel invorderen.

Is een collectieve schuldenregeling geschikt voor u?

De collectieve schuldenregeling is een ingrijpende procedure: u verliest voor enkele jaren het beheer over uw inkomen. Kunt u uw schulden nog aan met enkele afbetalingsplannen, dan is een minnelijke schuldbemiddeling, bijvoorbeeld via het OCMW of een erkende dienst voor schuldbemiddeling, soms een lichtere oplossing. Wij helpen u de juiste keuze te maken, op basis van een eerlijke analyse van uw inkomsten en uitgaven.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt een collectieve schuldenregeling?

Een minnelijk aanzuiveringsplan duurt in beginsel maximaal zeven jaar, een gerechtelijk aanzuiveringsplan in beginsel maximaal vijf jaar. Op uw uitdrukkelijk en gemotiveerd verzoek kan die duur in bepaalde gevallen worden verlengd, bijvoorbeeld om uw gezinswoning te behouden. Houd er rekening mee dat de voorbereiding van het plan zelf ook enkele maanden in beslag kan nemen.

Mag ik mijn woning behouden?

Dat hangt af van de omstandigheden. Is een verkoop nodig om de schuldeisers te betalen, dan kan de woning worden verkocht, in de regel via een notaris. Soms is het behoud mogelijk, bijvoorbeeld als de lopende hypotheek betaalbaar blijft. De rechter en de schuldbemiddelaar houden rekening met een menswaardig bestaan voor u en uw gezin.

Mag ik tijdens de procedure nog een bankrekening of krediet hebben?

U behoudt in de regel een rekening voor uw dagelijkse uitgaven, waarop de schuldbemiddelaar uw leefgeld stort. Een nieuw krediet aangaan is echter uitgesloten zonder toestemming van de rechter, omdat u uw schuldenlast niet mag verzwaren.

Ben ik als schuldeiser verplicht aan de procedure deel te nemen?

Ja. Als schuldeiser moet u uw vordering in principe uiterlijk een maand na de kennisgeving van de beschikking van toelaatbaarheid bij de schuldbemiddelaar aangeven en kunt u opmerkingen maken over het ontwerp van plan. Wie niet tijdig aangeeft, ook niet na een herinnering, wordt geacht afstand te doen van zijn schuldvordering. Individuele invorderingen zijn tijdens de procedure uitgesloten.

Novex Advocaten staat u bij

Wij begeleiden schuldenaars bij het verzoekschrift en tijdens de procedure, en verdedigen schuldeisers die hun vordering willen laten erkennen. Ondernemers verwijzen wij naar de passende procedure, zoals de gerechtelijke reorganisatie of het faillissement met kwijtschelding. Mr. Mohamed Asfour staat u bij in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: onze expertise.