Faillissement van een eenmanszaak versus een vennootschap: wat verandert er voor u?

Of u onderneemt via een eenmanszaak of via een vennootschap, bepaalt in grote mate wat een faillissement voor u persoonlijk betekent. Bij het faillissement van een eenmanszaak staat uw privévermogen op het spel; bij het faillissement van een vennootschap blijft het in beginsel buiten schot. De werkelijkheid is echter genuanceerder dan de klassieke tegenstelling tussen “alles kwijt” en “volledig beschermd”. Dit artikel zet de gevolgen naast elkaar, zodat u weet waar uw persoonlijke risico’s liggen.

Faillissement van een eenmanszaak: één vermogen

Bij een eenmanszaak bestaat er juridisch geen onderscheid tussen het vermogen van de onderneming en uw privévermogen. Gaat u failliet, dan valt in beginsel uw hele vermogen in het faillissement, ook uw privégoederen, en nemen ook uw private schuldeisers eraan deel. Sinds de hervorming van het insolventierecht in 2018 geldt dat voor elke natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent, ook in een vrij beroep.

Bent u gehuwd in een stelsel van gemeenschap van goederen, dan kunnen beroepsschulden in beginsel ook op het gemeenschappelijk vermogen worden verhaald. De eigen goederen van uw partner blijven daarentegen in beginsel buiten schot, net als bij een huwelijk met scheiding van goederen, tenzij uw partner zelf mee tekende. Een wijziging van het huwelijksstelsel kort vóór een faillissement kan door schuldeisers worden aangevochten als ze hen benadeelt; zo’n wijziging hoort dus tijdig en doordacht te gebeuren.

Daar staat een belangrijk voordeel tegenover. Als natuurlijke persoon komt u in aanmerking voor de kwijtschelding van uw restschulden, de schulden die na de vereffening van het faillissement overblijven. Voor faillissementen geopend sinds 1 september 2023 hoeft u die niet meer aan te vragen: ze wordt in beginsel automatisch toegekend, tenzij de rechtbank ze geheel of gedeeltelijk weigert, bijvoorbeeld wegens kennelijk grove fouten die tot het faillissement hebben bijgedragen. Bepaalde schulden, zoals onderhoudsgeld, blijven wel verschuldigd.

Bovendien vallen de goederen en inkomsten die u na het faillissementsvonnis verwerft in beginsel buiten de boedel. U kunt dus meteen opnieuw aan de slag. Lees ook hoe u herstart na een faillissement.

Faillissement van een vennootschap: gescheiden vermogens

Gaat uw besloten vennootschap (BV), naamloze vennootschap (NV) of coöperatieve vennootschap (CV) failliet, dan blijft uw privévermogen in beginsel buiten het faillissement. Anders is het voor de vennoten van een vennootschap onder firma (VOF) en de beherende vennoten van een commanditaire vennootschap (CommV): zij zijn hoofdelijk en onbeperkt aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap. De vennootschap zelf houdt bij de sluiting van het faillissement op te bestaan; een kwijtschelding speelt voor haar niet. Let wel op de uitzonderingen:

• persoonlijke borgstellingen: banken en verhuurders vragen die vaak; de schuldeiser kan u dan persoonlijk aanspreken, buiten het faillissement om;
• bestuurdersaansprakelijkheid: bij een kennelijk grove fout die tot het faillissement heeft bijgedragen, of wanneer u de activiteit voortzette terwijl u wist of moest weten dat er geen redelijk vooruitzicht meer was om het faillissement te vermijden;
• fiscale en sociale schulden: bijzondere regels kunnen bestuurders onder voorwaarden aansprakelijk maken voor niet-betaalde bedrijfsvoorheffing, btw en RSZ-bijdragen;
• oprichtersaansprakelijkheid: gaat een besloten vennootschap binnen drie jaar na de oprichting failliet en was het aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend voor de normale uitoefening van de geplande activiteit gedurende ten minste twee jaar, dan kunnen de oprichters onder voorwaarden persoonlijk aansprakelijk zijn.

De vennootschap beschermt dus maar zo goed als uw bestuur en uw handtekeningen. Lees meer in ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement.

De besloten vennootschap: geen minimumkapitaal, wel verplichtingen

Sinds het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (WVV) van 2019 heeft een besloten vennootschap geen minimumkapitaal meer. De oprichters moeten haar wel een aanvangsvermogen geven dat, rekening houdend met andere financieringsbronnen, toereikend is voor de geplande activiteit. Vóór de oprichting moeten ze de notaris bovendien een financieel plan overhandigen.

Dat plan is geen formaliteit. Gaat de vennootschap binnen drie jaar na de oprichting failliet, dan speelt het een belangrijke rol bij de beoordeling of het aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend was. Laat het dus met zorg en op basis van realistische cijfers opstellen. Meer daarover leest u in ons stappenplan om een BV op te richten.

De kosteloze borg en uw partner

Wie zich als consument kosteloos borg stelde voor de gefailleerde, bijvoorbeeld een familielid dat er zelf geen voordeel uit haalde, kan de rechtbank vragen hem geheel of gedeeltelijk te bevrijden als zijn verbintenis kennelijk niet in verhouding staat tot zijn inkomsten en zijn vermogen. De echtgenoot of wettelijk samenwonende die persoonlijk mee verbonden is voor een schuld van de gefailleerde, aangegaan tijdens het huwelijk of de samenwoning, wordt als gevolg van de kwijtschelding eveneens van die schuld bevrijd, tenzij het gaat om een schuld uit een overeenkomst die hij of zij, alleen of samen met de gefailleerde, sloot en die vreemd is aan diens beroepsactiviteit. Deze mechanismen worden vaak vergeten.

Uw woning bij een faillissement

Bij een eenmanszaak valt uw woning in beginsel in het faillissement. Een zelfstandige die eerder bij de notaris een verklaring van onbeslagbaarheid aflegde, kan zijn hoofdverblijfplaats echter onder voorwaarden beschermen tegen schuldeisers van beroepsschulden die na die verklaring zijn ontstaan. Oudere beroepsschulden en private schulden vallen niet onder die bescherming, zodat de verklaring vooral zin heeft als ze tijdig gebeurt. Bij een vennootschap blijft de privéwoning van de bestuurder in beginsel buiten schot, tenzij hij persoonlijk wordt aangesproken, bijvoorbeeld als borg.

Uw sociaal statuut na het faillissement

Als zelfstandige, ook als zelfstandige zaakvoerder of bestuurder van een vennootschap, kunt u onder voorwaarden aanspraak maken op het overbruggingsrecht wanneer u uw activiteit gedwongen moet stopzetten, onder meer na een faillissement. Het biedt een tijdelijke uitkering en het behoud van bepaalde sociale rechten. U vraagt het aan bij uw sociaal verzekeringsfonds, uiterlijk op het einde van het tweede kwartaal na het kwartaal van het faillissementsvonnis; wacht er dus niet te lang mee.

Tijdig handelen bij betalingsmoeilijkheden

Voor beide ondernemingsvormen geldt dezelfde regel: wie op duurzame wijze heeft opgehouden te betalen en wiens krediet geschokt is, moet binnen een maand aangifte van faillissement doen bij de ondernemingsrechtbank. Wachten maakt de situatie zelden beter en kan bij een vennootschap de aansprakelijkheid van de bestuurders vergroten. Lees hoe de aangifte van faillissement verloopt.

Is de onderneming nog levensvatbaar, dan kan een gerechtelijke reorganisatie ademruimte bieden. Een collectieve schuldenregeling staat daarentegen niet open zolang u een onderneming bent: wie zijn zelfstandige activiteit zonder faillissement stopzet, moet zes maanden wachten voor hij ze kan aanvragen.

Eenmanszaak of vennootschap in één oogopslag

Eenmanszaak of vennootschap: welke vorm is voordeliger?

Dat hangt af van uw activiteit, uw risico’s, de borgen die u tekende en uw fiscale situatie. Een vennootschap biedt een scheiding van vermogens, maar veronderstelt een correct bestuur, een boekhouding volgens de regels en een toereikend aanvangsvermogen. Een eenmanszaak is eenvoudiger, maar stelt uw hele vermogen bloot. Dreigen er moeilijkheden, dan rekenen wij beide scenario’s voor u door, rekening houdend met uw borgen, uw huwelijksstelsel en uw schuldenstructuur.

Veelgestelde vragen

Kan ik na een faillissement opnieuw een vennootschap oprichten?

In beginsel wel, tenzij een rechter u een beroepsverbod oplegde. Neem geen activa van de failliete onderneming over zonder akkoord van de curator.

Ik heb een eenmanszaak en overweeg een vennootschap op te richten. Beschermt dat mij tegen mijn oude schulden?

Neen. Schulden die u als eenmanszaak aanging, blijven uw persoonlijke schulden. Een vennootschap oprichten om schuldeisers te ontlopen, kan bovendien worden aangevochten.

Ben ik als bestuurder persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van mijn failliete BV?

In beginsel niet. U kunt enkel persoonlijk worden aangesproken als u borg stond, als u een kennelijk grove fout beging die tot het faillissement heeft bijgedragen, of in de andere uitzonderingen die hierboven zijn beschreven.

Moet mijn partner de schulden van mijn eenmanszaak betalen?

Niet met zijn of haar eigen goederen, tenzij uw partner mee tekende of borg stond. Bent u gehuwd in een stelsel van gemeenschap van goederen, dan kunnen schuldeisers beroepsschulden wel verhalen op het gemeenschappelijk vermogen.

Kan ik mijn woning of andere goederen nog snel op naam van mijn partner zetten?

Dat is af te raden. Handelingen kort vóór een faillissement, zoals schenkingen of verkopen tegen een te lage prijs, kunnen door de curator worden aangevochten en kunnen bovendien een weigering van de kwijtschelding rechtvaardigen. Laat u tijdig adviseren over wat wel toegelaten is.

Novex Advocaten staat u bij

Wij analyseren uw persoonlijke risico’s, adviseren over de keuze van de ondernemingsvorm en begeleiden u bij een faillissement of een reorganisatie. Lees ook ons artikel over de kwijtschelding van schulden na faillissement.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat ondernemingsrecht en invorderingen in Brussel.