Huiszoeking: wanneer mag de politie binnen en wat zijn uw rechten?

Om zes uur ’s morgens staat de politie aan de deur met de mededeling dat uw woning zal worden doorzocht. Een huiszoeking is een van de meest ingrijpende maatregelen in een strafonderzoek: ze raakt aan uw privéleven, uw gezin en vaak ook uw werk. Tegelijk is ze aan strikte regels gebonden.

Dit artikel legt uit wanneer de politie in België een huiszoeking mag uitvoeren, wat u op het moment zelf best doet en welke gevolgen een onregelmatige huiszoeking kan hebben. Wie zijn rechten kent, vermijdt fouten die later moeilijk recht te zetten zijn.

De woning is grondwettelijk beschermd

De Grondwet bepaalt dat de woning onschendbaar is. Een huiszoeking kan alleen plaatsvinden in de gevallen die de wet bepaalt en in de vorm die de wet voorschrijft (artikel 15 Grondwet).

Het begrip woning is ruim. Het omvat niet alleen uw huis of appartement, maar bijvoorbeeld ook een studentenkamer, een afgesloten tuin die bij de woning hoort of een beroepsruimte die niet voor het publiek toegankelijk is. Voor het doorzoeken van een voertuig gelden aparte regels.

Wanneer mag de politie een huiszoeking doen?

Buiten bijzondere wetten zijn er in de praktijk drie grondslagen.

• Een bevel van de onderzoeksrechter. Alleen de onderzoeksrechter kan een huiszoeking bevelen tegen de wil van de bewoner. In de regel gebeurt dat binnen een gerechtelijk onderzoek, dat de procureur des Konings of een burgerlijke partij bij hem aanhangig maakt. Hij kan de uitvoering bij met redenen omklede beschikking opdragen aan een officier van gerechtelijke politie (artikel 89bis Wetboek van strafvordering).
• Heterdaad. Wordt een misdrijf op heterdaad ontdekt, dus terwijl het wordt gepleegd of net nadat het werd gepleegd, dan kunnen een magistraat of een officier van gerechtelijke politie ter plaatse gaan om het vast te stellen en een huiszoeking uitvoeren zonder bevel van de onderzoeksrechter.
• Uw toestemming. De persoon die het werkelijke genot van de plaats heeft, kan instemmen met een huiszoeking. Die toestemming moet schriftelijk én vooraf worden gegeven (artikel 1bis van de wet van 7 juni 1969).

Daarnaast mag de politie een woning betreden bij hulpgeroep vanuit de woning of bij brand of overstroming.

Op welk uur mag een huiszoeking beginnen?

Een huiszoeking in een plaats die niet voor het publiek toegankelijk is, mag niet vóór 5 uur ’s morgens en niet na 21 uur ’s avonds beginnen (artikel 1 van de wet van 7 juni 1969).

Op die regel bestaan uitzonderingen: bij heterdaad, bij verzoek of toestemming van de bewoner, bij hulpgeroep vanuit de plaats, bij brand of overstroming en wanneer een bijzondere wet het toelaat. Ook onder meer bij terroristische misdrijven en bij bepaalde feiten waarbij ernstige aanwijzingen bestaan dat er wapens of explosieven aanwezig zijn, is een nachtelijke huiszoeking mogelijk (artikel 1, tweede lid, 6°, van die wet).

De vroege ochtend, kort na 5 uur, is daarom een klassiek tijdstip voor een huiszoeking.

Toestemming geven: denk twee keer na

Zonder bevel van de onderzoeksrechter en buiten heterdaad hangt alles af van uw toestemming. U bent niet verplicht die te geven. Weigeren is geen misdrijf, en u mag daarvoor niet onder druk worden gezet.

Onderteken geen toestemmingsformulier zonder dat u begrijpt wat u ondertekent. Het formulier vermeldt normaal waarop de huiszoeking betrekking heeft. Lees het dus rustig na voordat u tekent.

Hebt u toch getekend, dan kan de geldigheid van die toestemming later worden onderzocht. Werd u correct ingelicht, gaf u ze vrijwillig, en werd ze gegeven vóór de zoeking begon? Kwam de toestemming wel van de persoon die het werkelijke genot van de plaats heeft?

Uw rechten tijdens de huiszoeking

1. Blijf kalm en werk niet tegen. Fysiek verzet tegen een regelmatige huiszoeking kan een afzonderlijk misdrijf opleveren en verslechtert uw positie.
2. Vraag naar de grondslag. Gebeurt de huiszoeking op bevel van een onderzoeksrechter, bij heterdaad of met toestemming? Vraag wie het onderzoek leidt en noteer het.
3. Leg geen verklaringen af. Een huiszoeking is geen verhoor, en vragen over de feiten hoeft u niet ter plaatse te beantwoorden. Vóór een verhoor als verdachte moet u op uw rechten worden gewezen, onder meer het recht om te zwijgen en, afhankelijk van de feiten, het recht op overleg met en bijstand van een advocaat (artikel 47bis Wetboek van strafvordering). Lees meer over uw rechten bij een politieverhoor.
4. Let op wat in beslag wordt genomen. De inbeslagname wordt opgenomen in een proces-verbaal. Vraag een overzicht van wat wordt meegenomen.
5. Bewaar alles wat u krijgt. Documenten, een eventueel afschrift van het bevel of het formulier dat u tekende, zijn later belangrijk voor uw advocaat.

Gsm’s, computers en digitale gegevens

Bij een huiszoeking worden vaak gsm’s, laptops en opslagmedia in beslag genomen. Het doorzoeken van een informaticasysteem is aan eigen wettelijke regels gebonden (artikel 39bis Wetboek van strafvordering).

De onderzoeksrechter kan onder voorwaarden ook bevelen dat iemand toegang verleent tot een toestel of de gegevens ervan (artikel 88quater). Of dat bevel in uw situatie geldig is en wat de gevolgen van een weigering zijn, bespreekt u best eerst met een advocaat.

Na de huiszoeking: inbeslagname en inzage in het dossier

Wilt u in beslag genomen goederen terugkrijgen, zoals een gsm, een voertuig of geld, dan kunt u daarom verzoeken. Tijdens een opsporingsonderzoek richt u dat verzoek aan de procureur des Konings (artikel 28sexies Wetboek van strafvordering), tijdens een gerechtelijk onderzoek aan de onderzoeksrechter (artikel 61quater). Ook een verzoek tot inzage in het dossier is mogelijk (artikelen 21bis en 61ter).

Het proces-verbaal van de huiszoeking is voor de verdediging een sleutelstuk. Het toont wie aanwezig was, op welk uur de huiszoeking begon en eindigde, en op welke grondslag. Meer over het verdere verloop leest u in ons artikel over uw rechten als verdachte in een strafzaak.

Een onregelmatige huiszoeking: wat gebeurt er met het bewijs?

Een huiszoeking zonder geldige grondslag, buiten de toegelaten uren of met een ongeldige toestemming is onregelmatig. Dat betekent niet automatisch dat het gevonden bewijs verdwijnt.

Onrechtmatig verkregen bewijs wordt alleen uitgesloten wanneer een vormvoorschrift op straffe van nietigheid werd geschonden, wanneer de onregelmatigheid de betrouwbaarheid van het bewijs heeft aangetast, of wanneer het gebruik ervan het recht op een eerlijk proces in gevaar brengt (artikel 32 Voorafgaande Titel Wetboek van strafvordering).

De regelmatigheid kan worden aangevochten bij de regeling van de rechtspleging voor de onderzoeksgerechten en voor de rechter ten gronde. Dat debat moet goed onderbouwd worden, op basis van het volledige dossier.

Veelgestelde vragen

Mag ik een huiszoeking weigeren?

Als er geen bevel van een onderzoeksrechter is en er geen sprake is van heterdaad, dan kan de huiszoeking alleen met uw schriftelijke toestemming. Die mag u weigeren. Is er wel een bevel, dan moet u de huiszoeking ondergaan, maar blijft u het recht hebben om geen verklaringen af te leggen.

Mag de politie ’s nachts binnenkomen?

Een huiszoeking mag in beginsel niet beginnen tussen 21 uur en 5 uur. Uitzonderingen zijn onder meer heterdaad, uw eigen verzoek of toestemming, hulpgeroep vanuit de woning en bepaalde zware misdrijven die de wet uitdrukkelijk vermeldt.

Kan ik mijn advocaat laten komen?

U kunt uw advocaat verwittigen. De wet kent het recht op bijstand van een advocaat vooral toe bij verhoren, niet bij de huiszoeking zelf. Wordt u daarna verhoord of van uw vrijheid beroofd, dan gelden de rechten uit de Salduz-wetgeving, zoals het zwijgrecht en, naargelang de situatie, het recht op overleg met een advocaat.

Mag de politie mij na de huiszoeking meenemen?

Ja, als er een grond is om u van uw vrijheid te beroven. Die vrijheidsberoving mag ten hoogste 48 uur duren (artikel 12 Grondwet). Binnen die termijn wordt u vrijgelaten of moet de onderzoeksrechter een bevel tot aanhouding verlenen. Meer daarover leest u in ons artikel over voorlopige hechtenis en de raadkamer.

Novex Advocaten staat u bij na een huiszoeking

Na een huiszoeking is snelheid belangrijk: om een verhoor voor te bereiden, om in beslag genomen goederen terug te vragen en om de regelmatigheid van de huiszoeking na te gaan. Wij staan u bij in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch, discreet en snel bereikbaar.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat strafrecht in Brussel.