Voorlopige hechtenis: van arrestatie tot raadkamer

Wanneer iemand wordt opgepakt en voor de onderzoeksrechter wordt gebracht, telt elke beslissing dubbel. Voorlopige hechtenis is wettelijk een uitzonderingsmaatregel en geen voorschot op een straf: u blijft vermoed onschuldig. In de praktijk bepalen de eerste uren en dagen echter vaak het verdere verloop van het dossier. Dit artikel legt stap voor stap uit hoe de voorlopige hechtenis verloopt, van de arrestatie tot de raadkamer, welke rechten u hebt en welke alternatieven er zijn.

De arrestatie: maximaal 48 uur

Bij ontdekking op heterdaad kan de politie u van uw vrijheid beroven, terwijl buiten heterdaad de procureur des Konings iemand tegen wie ernstige aanwijzingen van schuld aan een misdrijf bestaan, van zijn vrijheid kan laten benemen. Loopt er al een gerechtelijk onderzoek, dan kan ook de onderzoeksrechter een bevel tot medebrenging verlenen. Die vrijheidsbeneming duurt ten hoogste 48 uur, te rekenen vanaf het ogenblik dat u niet meer vrij kunt gaan en staan (artikel 12 Grondwet en artikelen 1 en 2 van de wet van 20 juli 1990 betreffende de voorlopige hechtenis).

Binnen die 48 uur moet u worden vrijgelaten, of moet de onderzoeksrechter een aanhoudingsbevel verlenen dat binnen dezelfde termijn aan u wordt betekend. Gebeurt dat niet tijdig, dan moet u worden vrijgelaten (artikel 18). Tenzij anders vermeld, verwijzen de verdere artikelnummers naar die wet.

Uw rechten tijdens de eerste 48 uur

Vóór het eerste verhoor krijgt u een schriftelijke verklaring van rechten, in een taal die u begrijpt. De belangrijkste rechten zijn:

• Een advocaat. Vóór het eerste verhoor hebt u recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat naar keuze of met een advocaat van de permanentiedienst. Dat overleg moet plaatsvinden binnen twee uur na het contact met de advocaat en duurt in principe dertig minuten. Tijdens het verhoor hebt u recht op bijstand van uw advocaat, en het verhoor kan eenmaal worden onderbroken voor bijkomend overleg (artikel 2bis).
• Zwijgen. U bent niet verplicht een verklaring af te leggen of op vragen te antwoorden, en u kunt niet worden verplicht uzelf te beschuldigen (artikel 47bis Wetboek van strafvordering).
• Iemand verwittigen. U kunt vragen dat een persoon naar keuze wordt ingelicht over uw arrestatie. In uitzonderlijke gevallen kan dat tijdelijk worden uitgesteld.
• Medische bijstand en een tolk. U hebt recht op medische bijstand en, als u de taal niet begrijpt of niet spreekt, op de kosteloze bijstand van een tolk.

Alleen een meerderjarige kan afstand doen van het recht op een advocaat, schriftelijk en na correcte informatie. Doe dat niet lichtzinnig: wat u in die eerste uren verklaart, blijft in het dossier. Lees meer over uw rechten bij een verhoor.

Het aanhoudingsbevel van de onderzoeksrechter

Na een verhoor, waarbij uw advocaat aanwezig mag zijn, beslist de onderzoeksrechter of hij een aanhoudingsbevel verleent. Hij moet u vooraf meedelen dat hij dat overweegt en uw opmerkingen daarover horen. Een aanhoudingsbevel is alleen mogelijk als de volgende voorwaarden samen vervuld zijn (artikel 16):

• Volstrekte noodzakelijkheid voor de openbare veiligheid.
• Een voldoende zwaar feit. Het feit moet een straf van een wettelijk bepaalde minimumzwaarte tot gevolg kunnen hebben. Onder het oude Strafwetboek was dat een correctionele hoofdgevangenisstraf van één jaar of een zwaardere straf; sinds 1 september 2026 is dat een straf van niveau 2 of een zwaardere straf.
• Ernstige redenen. Behalve voor de zwaarste feiten moeten er bovendien ernstige redenen bestaan om te vrezen dat u nieuwe misdrijven zou plegen, zou vluchten, bewijzen zou laten verdwijnen of u zou verstaan met derden.

De voorlopige hechtenis mag nooit worden gebruikt als onmiddellijke bestraffing of als drukmiddel. Het aanhoudingsbevel moet met redenen omkleed zijn en verwijzen naar de concrete omstandigheden van uw zaak. De onderzoeksrechter kan ook beslissen dat het bevel wordt uitgevoerd onder elektronisch toezicht in plaats van in de gevangenis.

De raadkamer toetst de voorlopige hechtenis binnen vijf dagen

Het aanhoudingsbevel is ten hoogste vijf dagen geldig vanaf de tenuitvoerlegging ervan. Binnen die termijn verschijnt u voor de raadkamer, die nagaat of het bevel regelmatig is en of de hechtenis noodzakelijk blijft (artikel 21). Voor die eerste verschijning ligt het dossier de laatste werkdag vóór de zitting ter inzage voor u en uw advocaat. De zitting gebeurt met gesloten deuren.

Handhaaft de raadkamer de hechtenis, dan geldt die beslissing één maand. Daarna toetst de raadkamer de hechtenis telkens opnieuw, maandelijks en, vanaf de vierde beslissing, om de twee maanden (artikel 22). Telkens kan uw advocaat nieuwe argumenten aanbrengen, en kunt u een samenvattende ondervraging door de onderzoeksrechter vragen.

Hoger beroep: binnen 24 uur

Tegen een beslissing van de raadkamer kunt u hoger beroep instellen bij de kamer van inbeschuldigingstelling, binnen 24 uur vanaf de betekening (artikel 30). Die termijn is uiterst kort: laat uw advocaat dus meteen weten of u in beroep wilt gaan. Ook het openbaar ministerie kan hoger beroep instellen, bijvoorbeeld tegen een beslissing tot vrijlating.

De kamer van inbeschuldigingstelling moet binnen vijftien dagen beslissen. Doet ze dat niet, dan wordt u vrijgelaten, tenzij de zaak op verzoek van de verdediging werd uitgesteld. Tegen haar arrest is in bepaalde gevallen nog cassatieberoep mogelijk, eveneens binnen vierentwintig uur na de betekening (artikel 31).

Alternatieven voor de voorlopige hechtenis

De onderzoeksrechter en de onderzoeksgerechten kunnen u in vrijheid laten onder voorwaarden, voor maximaal drie maanden, die telkens kunnen worden verlengd (artikelen 35 en 36). Voorbeelden zijn een contactverbod, een meldingsplicht, een begeleiding of behandeling, of het verbod om bepaalde plaatsen te bezoeken. Ook een vrijlating tegen betaling van een borgsom is mogelijk. De onderzoeksrechter kan het aanhoudingsbevel bovendien in de loop van het onderzoek zelf opheffen (artikel 25).

Leeft u de voorwaarden niet na, dan kan alsnog een aanhoudingsbevel worden verleend. Een realistisch en gedocumenteerd voorstel maakt hier het verschil: een vast adres, werk of opleiding, een omkadering door familie en eventueel een behandeling. Dat dossier moet vanaf de eerste dag worden opgebouwd.

Contact en bezoek

Na het eerste verhoor door de onderzoeksrechter hebt u vrij verkeer met uw advocaat. Andere contacten kunnen ten hoogste drie dagen worden verboden. Bij ernstige vrees voor het verduisteren van bewijs of voor afspraken met derden kan de onderzoeksrechter bezoek, briefwisseling of telefoongesprekken met bepaalde personen beperken (artikel 20).

Na afloop: aanrekening en vergoeding

Aan het einde van het gerechtelijk onderzoek beslist de raadkamer over de regeling van de rechtspleging: een buitenvervolgingstelling of een verwijzing naar het vonnisgerecht, meestal de correctionele rechtbank. Wordt u verwezen, lees dan ook wat er gebeurt als u voor de correctionele rechtbank moet verschijnen.

Wordt u later veroordeeld tot een gevangenisstraf, dan wordt de ondergane voorlopige hechtenis daarop in mindering gebracht (artikel 41, § 3, Strafwetboek). Bij een andere straf houdt de rechter er rekening mee bij de keuze en de maat van de straf (artikel 63 Strafwetboek). Wordt u buiten vervolging gesteld of vrijgesproken, dan bestaat onder voorwaarden een vergoeding voor onwerkzame voorlopige hechtenis (wet van 13 maart 1973). U vraagt die vergoeding aan met een verzoekschrift aan de minister van Justitie (artikel 28 van die wet); wacht daar niet mee.

Veelgestelde vragen

Hoe lang kan een voorlopige hechtenis duren?

De wet bepaalt geen vaste maximumduur. De raadkamer moet de hechtenis wel geregeld opnieuw toetsen, en de hechtenis mag de redelijke termijn niet overschrijden die artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens waarborgt.

Mag mijn familie mij bezoeken?

Ja, volgens de regels van de gevangenis, tenzij de onderzoeksrechter tijdelijk beperkingen heeft opgelegd in het belang van het onderzoek.

Kan ik bij de raadkamer zelf het woord nemen?

Ja. De raadkamer hoort zowel u als uw advocaat. Wat u daar zegt, moet wel goed worden voorbereid met uw advocaat.

Wat is het verschil tussen de raadkamer en de kamer van inbeschuldigingstelling?

De raadkamer is een onderzoeksgerecht binnen de rechtbank van eerste aanleg. De kamer van inbeschuldigingstelling is het onderzoeksgerecht van het hof van beroep en oordeelt in hoger beroep over de beslissingen van de raadkamer.

Mijn familielid werd gearresteerd. Wat kan ik doen?

Neem meteen contact op met een advocaat. Die kan het verhoor bijwonen, het contact met de familie verzorgen en een voorstel van voorwaarden voorbereiden: werk, woonst en omkadering.

Novex Advocaten staat u bij

Bij een arrestatie is snelheid beslissend. Wij staan u bij tijdens het verhoor, bij de onderzoeksrechter en voor de raadkamer en de kamer van inbeschuldigingstelling, in het Nederlands, het Frans, het Engels en het Arabisch. Lees ook ons overzicht over uw rechten als verdachte in een strafzaak en over onze juridische bijstand in het Arabisch.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat strafrecht in Brussel.