Uw rechten bij een politiecontrole in het verkeer

Een politiecontrole in het verkeer duurt zelden lang, maar wat u er zegt en doet, bepaalt vaak de rest van het dossier. Wie zijn rechten bij een politiecontrole kent, vermijdt fouten die achteraf moeilijk recht te zetten zijn. Hieronder staat wat de politie mag vragen, wat u moet ondergaan, en waar u wel degelijk rechten hebt.

Welke documenten moet u tonen bij een politiecontrole?

De politie mag onder meer inzage vragen van uw identiteitsdocument, uw rijbewijs, het inschrijvingsbewijs van het voertuig, het gelijkvormigheidsattest en het bewijs van de verplichte aansprakelijkheidsverzekering. Wie die documenten niet bij zich heeft, riskeert een boete, maar dat is iets anders dan niet verzekerd of niet gerechtigd zijn te rijden. Het onderscheid tussen “niet bij mij” en “niet in orde” is precies wat wij in het proces-verbaal nakijken. Zie ook rijden zonder rijbewijs en rijden zonder verzekering.

De ademtest: verplicht, ook zonder verdenking

De politie mag een ademtest opleggen aan iedere bestuurder, aan wie op het punt staat te rijden, en aan wie vermoedelijk een verkeersongeval heeft veroorzaakt of er mee de oorzaak van kan zijn, ook als die er zelf het slachtoffer van is (artikel 59, § 1 Wegverkeerswet). Er is dus geen voorafgaande verdenking vereist.

Wijst de ademtest op een alcoholconcentratie boven de wettelijke grens van 0,22 mg/l uitgeademde alveolaire lucht (0,09 mg/l voor beroepschauffeurs), dan volgt een ademanalyse (artikel 59 Wegverkeerswet). Boven die grens geldt bovendien een tijdelijk rijverbod, sinds 1 juli 2026 steeds van 12 uur. Meer over de grenswaarden leest u in onze bijdrage over de alcohollimiet in het verkeer.

Mag u de ademtest weigeren?

Neen, en een weigering is bijna nooit in uw voordeel. Wie opzettelijk weigert de ademtest of de ademanalyse te ondergaan, of zonder wettige reden opzettelijk weigert een bloedproef te laten nemen, pleegt een afzonderlijk misdrijf (artikel 34, § 2, 3° Wegverkeerswet). De straf is dezelfde als bij een alcoholconcentratie van minstens 0,35 mg/l uitgeademde alveolaire lucht.

Voor feiten vanaf 1 september 2026 gaat het om een straf van niveau 1 van het nieuwe Strafwetboek: een geldboete van 2.000 tot 20.000 euro (opdeciemen inbegrepen) of een andere straf van dat niveau, zoals een werkstraf, en mogelijk een verval van het recht tot sturen (artikel 38, § 1, 1° Wegverkeerswet). Een gevangenisstraf is op dit niveau uitgesloten. Bij herhaling binnen drie jaar na een eerdere veroordeling voor een alcohol- of drugsmisdrijf wordt het een straf van niveau 2, met een geldboete van 4.000 tot 50.000 euro of zelfs een gevangenisstraf (artikel 36 Wegverkeerswet).

Voor feiten van vóór 1 september 2026 geldt nog het oude regime: een geldboete van 1.600 tot 16.000 euro (opdeciemen inbegrepen), of 2.000 tot 20.000 euro voor feiten vanaf 1 februari 2026, tenzij de nieuwe regeling gunstiger is (artikel 2 Strafwetboek). Meer daarover in onze bijdrage over het nieuwe Strafwetboek in het verkeer.

Een weigering wordt dus niet gelijkgesteld met dronkenschap. Dronkenschap is een apart misdrijf (artikel 35 Wegverkeerswet), vastgesteld op basis van uiterlijke tekenen, waarvoor de rechter verplicht een verval van minstens één maand uitspreekt. Wie beide door elkaar haalt, schat het risico verkeerd in.

Wanneer hebt u een wettige reden om niet te blazen?

Een wettige reden bestaat wel degelijk: een medische toestand die het blazen onmogelijk maakt, bijvoorbeeld een aandoening van de luchtwegen. Die reden moet aannemelijk gemaakt worden, bij voorkeur met een medisch attest. In dat geval kan een bloedproef worden gevorderd (artikel 63, § 1 Wegverkeerswet).

Uw rechten bij de ademanalyse

• De wachttijd. De wachttijd van vijftien minuten die u vroeger vóór de ademanalyse kon vragen, werd in 2024 afgeschaft (koninklijk besluit van 14 april 2024): de huidige toestellen moeten alcohol in de mond zelf kunnen opsporen.
• Een tweede analyse. Op uw verzoek wordt onmiddellijk een tweede analyse uitgevoerd, en bij een te groot verschil een derde (artikel 59, § 3 Wegverkeerswet). Vraagt u er niet om, dan is die kans voorbij.
• Het toestel. Een ademanalysetoestel moet gehomologeerd en geijkt zijn. Wij vragen die attesten systematisch op.
• De bloedproef en de tegenexpertise. Wordt bloed afgenomen, dan hebt u recht op een tegenanalyse van het bewaarde staal, op uw kosten. De termijnen daarvoor zijn kort.

Vanaf 0,35 mg/l kan het openbaar ministerie uw rijbewijs bovendien onmiddellijk laten intrekken, in principe voor vijftien dagen (artikel 55 Wegverkeerswet); de politierechtbank kan dat met ten hoogste drie maanden verlengen. Op grond van een omzendbrief van de minister van Justitie hanteren de parketten intussen in het hele land een drempel van 0,35 mg/l (voordien in de regel 0,50 mg/l). Lees meer over de onmiddellijke intrekking van het rijbewijs.

De drugscontrole: checklist, speekseltest en analyse

Voor drugs verloopt de controle in stappen (artikel 61bis Wegverkeerswet). Eerst overloopt de politie een gestandaardiseerde checklist met tekenen van recent gebruik. Pas wanneer die checklist daarop wijst, volgt een speekseltest; na een verkeersongeval mag de speekseltest wel onmiddellijk worden afgenomen bij wie het ongeval mee kan hebben veroorzaakt.

Is de speekseltest positief, dan volgt een tijdelijk rijverbod van 12 uur (artikel 61ter Wegverkeerswet) en een speekselanalyse in een labo, of in bepaalde gevallen een bloedanalyse. Pas die analyse, niet de test aan de kant van de weg, levert het bewijs van het misdrijf (artikel 37bis, § 1 Wegverkeerswet). Voor feiten vanaf 1 september 2026 is dat een misdrijf van niveau 1, met een geldboete van 2.000 tot 20.000 euro. Zie ook onze bijdrage over een positieve speekseltest.

Zwijgrecht en verhoor: uw rechten bij een politiecontrole

U moet uw identiteit opgeven en de wettelijke tests ondergaan, maar u bent niet verplicht om te verklaren wat u gedronken hebt, waar u vandaan komt of hoe snel u reed. Verklaringen die u ter plaatse aflegt, komen in het proces-verbaal terecht en kunnen later tegen u worden gebruikt. Beleefd blijven en feitelijk antwoorden op de vragen over uw identiteit en uw documenten is daarom de veiligste houding.

Wordt u van uw vrijheid beroofd en verhoord, dan gelden uw Salduz-rechten: vertrouwelijk overleg met een advocaat vóór het verhoor en bijstand tijdens het verhoor. Wordt u zonder aanhouding als verdachte verhoord, dan behoudt u in elk geval uw zwijgrecht; of u ook recht hebt op voorafgaand overleg met een advocaat, hangt af van het misdrijf: dat recht geldt enkel voor een misdrijf waarvoor een vrijheidsstraf kan worden opgelegd (artikel 47bis Wetboek van strafvordering). Lees meer over het politieverhoor en uw Salduz-rechten.

Wat u na de politiecontrole best doet

Noteer dezelfde dag nog het uur van de controle, wie aanwezig was, welke toestellen werden gebruikt, of u een tweede analyse hebt gevraagd en wat u precies hebt verklaard. Die gegevens zijn later moeilijk te reconstrueren en maken het verschil bij de controle van het proces-verbaal.

Stelt de politie een onmiddellijke inning voor, betaal dan enkel als u de feiten niet betwist: door de betaling vervalt de strafvordering, tenzij het openbaar ministerie binnen een maand laat weten dat het toch wil vervolgen (artikel 65 Wegverkeerswet). Wanneer betalen verstandig is, leest u in onze bijdrage over de minnelijke schikking in verkeerszaken.

Advocaat na een politiecontrole: Novex Advocaten staat u bij

Kreeg u na een controle een proces-verbaal of een dagvaarding? Bezorg ons het stuk, dan weet u waar u staat en wat er nog aan te doen is. Wij pleiten voor de politierechtbanken van Brussel, Halle, Vilvoorde, Leuven en Aalst. Meer over onze aanpak: advocaat verkeersrecht in Brussel.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat verkeersrecht in Brussel.