Diefstal en winkeldiefstal: straffen en uitwegen

Een moment van onbezonnenheid in een warenhuis, een beschuldiging van diefstal op het werk of een verdenking na een inbraak: een dossier van diefstal of winkeldiefstal heeft vaak gevolgen die buiten proportie lijken. Er dreigen een dagvaarding, een strafblad en soms een ontslag. Toch zijn er, zeker bij een eerste feit, meer uitwegen dan veel mensen denken. Dit artikel legt uit welke straffen het nieuwe Strafwetboek sinds 1 september 2026 voor diefstal en winkeldiefstal bepaalt en welke mogelijkheden u hebt.

Wat is diefstal?

Diefstal is het bedrieglijk wegnemen, zelfs kortstondig, van een zaak die aan een ander toebehoort (artikel 463 Strafwetboek). Twee elementen zijn cruciaal:

• het wegnemen van andermans zaak, zonder toestemming van de eigenaar;
• het bedrieglijk opzet, dus de wil om zich de zaak toe te eigenen of er als eigenaar over te beschikken. Zonder dat opzet is er geen diefstal. Wie een product vergeet af te rekenen of een zaak meeneemt in de overtuiging dat hij er recht op heeft, pleegt in beginsel geen diefstal.

De woorden “zelfs kortstondig” bevestigen dat ook wie andermans zaak wegneemt om er tijdelijk gebruik van te maken, bijvoorbeeld een voertuig, diefstal pleegt. Dat was onder het oude Strafwetboek al zo (artikel 461, tweede lid).

Winkeldiefstal is geen afzonderlijk misdrijf, maar een gewone diefstal, ook wanneer het om een product van enkele euro’s gaat. De waarde van wat werd weggenomen, speelt wel mee in de beslissing van het parket en in de strafmaat.

Straffen voor diefstal en winkeldiefstal sinds 1 september 2026

Het nieuwe Strafwetboek deelt de straffen in strafniveaus in. Welke straffen bij elk niveau horen, bepaalt artikel 36 Strafwetboek.

• Diefstal zonder geweld of bedreiging, zoals winkeldiefstal of diefstal op het werk, wordt bestraft met een straf van niveau 2 (artikel 465). Dat kan een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar zijn, maar ook een straf onder elektronisch toezicht, een werkstraf van meer dan 120 tot 300 uur, een probatiestraf of een veroordeling bij schuldigverklaring. Bij verzachtende omstandigheden kan de rechter een straf van niveau 1 opleggen, zonder gevangenisstraf, bijvoorbeeld een geldboete of een kortere werkstraf.
• Verzwaarde diefstal wordt bestraft met een straf van niveau 3, dus een gevangenisstraf van meer dan drie tot vijf jaar. Dat is het geval wanneer de dader een niet voor het publiek toegankelijke plaats binnendrong terwijl hij moest vermoeden dat er iemand aanwezig was, bijvoorbeeld een bewoonde woning; wanneer het slachtoffer minderjarig of kwetsbaar is; wanneer de dader een valse identiteit of hoedanigheid aannam of een vals bevel van het openbaar gezag inriep; of wanneer de diefstal ’s nachts werd gepleegd, tussen 21 en 5 uur (artikel 466 en artikel 79, 24°).
• Diefstal met geweld of bedreiging wordt bestraft met een straf van niveau 3 (artikel 467). Met verzwarende omstandigheden, zoals het gebruik van een wapen of het plegen van de feiten met twee of meer personen, stijgt dat tot een straf van niveau 4 tot 6 (artikel 469).

Braak, inklimming en valse sleutels zijn geen afzonderlijke verzwarende omstandigheden meer. De rechter houdt bij de strafmaat onder meer rekening met het feit dat de diefstal werd gepleegd ten nadele van de werkgever of met behulp van een voertuig (artikel 474).

Ook wie een gestolen goed koopt of bijhoudt terwijl hij weet dat het van een misdrijf afkomstig is, is strafbaar: heling wordt bestraft met een straf van niveau 3 (artikel 501).

Feiten van vóór 1 september 2026

Voor feiten van vóór die datum geldt de regeling van het oude Strafwetboek, tenzij de nieuwe regeling gunstiger is (artikel 2 Strafwetboek). Eenvoudige diefstal werd toen bestraft met een gevangenisstraf van één maand tot vijf jaar en een geldboete (artikel 463 oud Strafwetboek). Diefstal met braak, inklimming of valse sleutels gold als verzwaarde diefstal. Welke regeling gunstiger is, moet per dossier worden vergeleken, zeker bij verzwaarde diefstal, waar de omstandigheden anders worden omschreven.

Hoe verloopt een dossier van winkeldiefstal?

Wie in een winkel op heterdaad wordt betrapt, mag door het personeel of een bewakingsagent worden vastgehouden tot de politie ter plaatse is. De politie stelt een proces-verbaal op, hoort u en bezorgt het dossier aan het parket. Een vrijheidsberoving zonder bevel van de onderzoeksrechter duurt hoogstens 48 uur, maar bij een eenvoudige winkeldiefstal wordt u meestal na het verhoor vrijgelaten. U bent niet verplicht om ter plaatse een bekentenis of een schulderkenning te ondertekenen.

Daarna beslist het parket: het dossier seponeren, een alternatief voorstellen of u dagvaarden voor de correctionele rechtbank. Lees meer over wat u kunt doen wanneer u gedagvaard wordt voor de correctionele rechtbank.

Uitwegen zonder veroordeling of met een milde straf

Zeker bij een eerste feit en een beperkte schade zijn er verschillende pistes:

• Seponering, al dan niet na terugbetaling van de schade.
• Een minnelijke schikking: u betaalt een geldsom, u vergoedt de schade van het slachtoffer en de strafvordering vervalt, zonder veroordeling (artikel 216bis Wetboek van strafvordering). Lees meer over de minnelijke schikking in strafzaken.
• Een bemiddeling in strafzaken, met schadeherstel en eventueel een opleiding of een begeleiding (artikel 216ter Wetboek van strafvordering). Wie de afspraken naleeft, ontsnapt eveneens aan een veroordeling.
• Voor de rechter: de opschorting van de uitspraak (artikel 64 Strafwetboek), het uitstel van de straf (artikel 65), een werkstraf (artikel 45) of een probatiestraf. Opschorting en werkstraf vereisen uw instemming. Ze verschijnen niet op het gewone uittreksel uit het strafregister (artikel 595 Wetboek van strafvordering), al blijven ze wel geregistreerd in het centraal strafregister.

Welke piste haalbaar is, hangt af van de feiten, de schade, uw strafregister en de timing. Precies daar maakt goede bijstand het verschil.

Wanneer u de feiten betwist

Niet elke beschuldiging klopt. Discussies over kassabewegingen, onvolledige camerabeelden, een verwarring tussen personen of collectieve verdenkingen op de werkvloer komen vaak voor.

De verdediging toetst het bewijs van het wegnemen, de identificatie en vooral het bedrieglijk opzet. Uit het strafdossier moet met de vereiste zekerheid blijken dat u de zaak wilde toe-eigenen. Bij redelijke twijfel moet de rechter u vrijspreken.

De burgerlijke kant: schadevergoeding en ontslag

Winkels vragen soms via een incassobureau een forfaitaire vergoeding of “administratiekosten”. Zulke bedragen zijn niet automatisch verschuldigd: een schadevergoeding moet in beginsel op werkelijke schade berusten. Bij betwisting moet de winkel zijn schade bewijzen, bijvoorbeeld als burgerlijke partij in de strafzaak. Teken en betaal niets zonder advies.

Bij diefstal op het werk komt daar het arbeidsrecht bij. Een ontslag om dringende reden moet worden gegeven binnen drie werkdagen nadat de werkgever voldoende kennis had van de feiten. Staat de reden niet in de ontslagbrief, dan moet de werkgever ze binnen de volgende drie werkdagen ter kennis brengen (artikel 35 Arbeidsovereenkomstenwet). Die termijnen worden in de praktijk vaak betwist: lees meer over ontslag en opzeggingstermijnen in België.

Veelgestelde vragen

Komt een winkeldiefstal automatisch op mijn strafblad?

Nee. Een seponering, een minnelijke schikking of een geslaagde bemiddeling in strafzaken leidt niet tot een veroordeling. Voor de rechter kunnen een opschorting of een werkstraf een vermelding op het gewone uittreksel vermijden. Lees ook hoe u uw strafblad kunt opschonen.

Ik word opgeroepen voor verhoor. Wat zeg ik?

Niets vóór u uw rechten en de feiten kent. U hebt het recht om te zwijgen, het recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat vóór het verhoor en het recht op zijn bijstand tijdens het verhoor. Lees meer over uw rechten bij een politieverhoor.

Ik heb het product meteen betaald of teruggegeven. Is de zaak dan afgesloten?

Niet automatisch. Teruggave of betaling doet het misdrijf niet verdwijnen, maar het parket en de rechter houden er wel rekening mee. Het vergroot vaak de kans op een seponering, een minnelijke schikking of een milde straf.

Mijn minderjarig kind werd betrapt. Gelden dezelfde regels?

Nee. Minderjarigen vallen onder het jeugdrecht, met eigen procedures en maatregelen die per gemeenschap verschillen. Een minderjarige kan geen afstand doen van de bijstand van een advocaat bij een verhoor, en voor de jeugdrechtbank is een advocaat verplicht. Voor de schade kunnen de ouders burgerlijk aansprakelijk zijn.

Novex Advocaten staat u bij

Beschuldigd van diefstal, winkeldiefstal of heling? Wij onderzoeken het dossier, onderhandelen met het parket waar dat zinvol is en verdedigen u voor de rechtbank, in het Nederlands, het Frans, het Engels of het Arabisch, met de discretie die zo’n dossier vraagt.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat strafrecht in Brussel.