Contractbreuk en wanprestatie: uw remedies onder het nieuwe verbintenissenrecht

Een leverancier die niet levert, een dienstverlener die ondermaats presteert, een partner die het contract eenzijdig opzegt: contractbreuk en wanprestatie kosten geld. Boek 5 “Verbintenissen” van het Burgerlijk Wetboek, dat op 1 januari 2023 in werking trad, biedt een gestructureerd geheel van remedies. Wie ze in de juiste volgorde inzet, staat het sterkst. Dit artikel geeft een praktisch overzicht voor ondernemers en hun adviseurs.

Welke regels gelden voor uw contract?

Het nieuwe verbintenissenrecht geldt in beginsel voor contracten die vanaf 1 januari 2023 werden gesloten. Voor oudere contracten blijven de regels van het vroegere Burgerlijk Wetboek van toepassing, ook voor de gevolgen die zich pas later voordoen, tenzij de partijen anders overeenkomen (artikel 64 van de wet van 28 april 2022); de rechtspraak had wel al veel van de nieuwe oplossingen aanvaard. Kijk daarnaast altijd eerst naar het contract zelf en naar de algemene voorwaarden: termijnen, kennisgevingsclausules, ontbindende bedingen en aansprakelijkheidsbeperkingen bepalen vaak de uitkomst.

Eerst: de ingebrekestelling

Behoudens uitzonderingen (artikel 5.233 BW) begint alles met een ingebrekestelling: een duidelijke en ondubbelzinnige aanmaning tot nakoming (artikel 5.231 BW), bij voorkeur schriftelijk, die de tekortkoming concreet omschrijft en een redelijke termijn geeft om ze te verhelpen. Een aangetekende brief is niet altijd verplicht, maar blijft het veiligste bewijs van verzending. Leef contractuele kennisgevingsclausules, zoals een vorm of een termijn, strikt na; anders kan uw vordering daarop stranden.

Bij een geldschuld doet de ingebrekestelling in de regel de wettelijke interest lopen. Voor handelstransacties tussen ondernemingen geldt een gunstiger regime: volgens de wet van 2 augustus 2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties loopt de interest dan van rechtswege en zonder ingebrekestelling vanaf de dag na de uiterste betaaldatum. Meer daarover leest u in ons artikel over verwijlinteresten en schadebedingen bij late betaling.

Uw remedies bij contractbreuk en wanprestatie

• Uitvoering in natura: u vordert dat de tegenpartij alsnog presteert, tenzij dat onmogelijk of abusief zou zijn (artikel 5.234 BW). De rechter kan daaraan een dwangsom koppelen, behalve bij een veroordeling tot betaling van een geldsom.
• Prijsvermindering: is de prestatie gebrekkig maar wilt u ze toch behouden, dan kunt u een evenredige vermindering van de prijs vragen.
• Opschorting van uw eigen prestatie: zolang de tegenpartij niet presteert, mag u uw eigen verbintenis opschorten (exceptie van niet-uitvoering), maar alleen te goeder trouw en in verhouding tot de tekortkoming.
• Ontbinding: bij een voldoende ernstige tekortkoming kan het contract worden ontbonden: door de rechter, op grond van een ontbindend beding in het contract, of door een schriftelijke kennisgeving aan de tegenpartij, op eigen risico.
• Schadevergoeding: voor het verlies dat u leed en de winst die u derfde, in de regel beperkt tot de schade die bij het sluiten van het contract voorzienbaar was, behalve bij een opzettelijke tekortkoming.

Die remedies kunnen worden gecombineerd, voor zover ze verenigbaar zijn: u kunt bijvoorbeeld het contract ontbinden en daarnaast schadevergoeding vorderen. Kies de combinatie vooraf bewust, want ontbinding en uitvoering in natura sluiten elkaar uit.

Nieuwigheden die u moet kennen

• Ontbinding door kennisgeving: u kunt een contract zonder voorafgaande tussenkomst van de rechter ontbinden door een schriftelijke kennisgeving waarin u de tekortkomingen vermeldt (artikel 5.93 BW), in de regel na een ingebrekestelling. Oordeelt de rechter achteraf dat de ontbinding niet gerechtvaardigd was, dan bent u zelf aansprakelijk.
• Anticipatieve ontbinding: in uitzonderlijke omstandigheden kunt u het contract al vóór de vervaldag ontbinden, wanneer duidelijk is dat de tegenpartij, nadat u haar hebt aangemaand om binnen een redelijke termijn voldoende waarborgen voor de goede uitvoering te bieden, niet tijdig zal nakomen en de gevolgen daarvan voor u voldoende ernstig zijn (artikel 5.90 BW).
• Imprevisie: maakt een onvoorzienbare verandering van omstandigheden die een partij niet kan worden toegerekend en waarvan zij het risico niet op zich had genomen, de uitvoering buitensporig zwaar, zodat ze redelijkerwijs niet meer kan worden geëist, dan kan die partij heronderhandeling vragen en, als die mislukt, de rechter om het contract aan te passen of te beëindigen (artikel 5.74 BW). Contractueel kan van die regel worden afgeweken. Onder het vroegere recht werd imprevisie als algemene regel niet aanvaard.

Overmacht

Een partij die niet presteert, is niet aansprakelijk als de tekortkoming te wijten is aan overmacht: een gebeurtenis die de uitvoering onmogelijk maakt, bij het sluiten van het contract niet te voorzien was, niet kon worden vermeden en haar niet kan worden toegerekend (artikel 5.226 BW). Is de overmacht tijdelijk, dan wordt de uitvoering in beginsel opgeschort; is ze definitief, dan kan het contract een einde nemen. Het contract kan daarover eigen regels bevatten, zoals een overmachtsclausule met een kennisgevingsplicht. Wie zich op overmacht beroept, moet dat bewijzen en verwittigt de tegenpartij best zo snel mogelijk.

Schadebedingen: een vooraf bepaalde vergoeding

Veel contracten bepalen vooraf welke vergoeding verschuldigd is bij een tekortkoming, bijvoorbeeld een vast bedrag per dag vertraging. Zo’n schadebeding is geldig, maar het moet de schade vergoeden en niet de tegenpartij bestraffen. De rechter matigt het schadebeding, ambtshalve of op verzoek van de schuldenaar, als het kennelijk onredelijk is, rekening houdend met de schade en alle andere omstandigheden (artikel 5.88, § 2 BW). Een realistisch bedrag is dus sterker dan een afschrikwekkend bedrag.

Aansprakelijkheidsbeperkingen

Veel contracten beperken of sluiten de aansprakelijkheid van een partij uit. Zulke bedingen zijn in beginsel geldig, maar ze gelden niet voor een opzettelijke fout of voor een fout die het leven of de fysieke integriteit van een persoon aantast, en mogen de verbintenis niet van haar inhoud ontdoen (artikel 5.89 BW). Tussen ondernemingen kan een beding dat een kennelijk onevenwicht schept tussen de rechten en plichten van de partijen bovendien onrechtmatig en dus nietig zijn (Boek VI van het Wetboek van economisch recht). Tegenover consumenten gelden nog strengere regels.

Bewijs en strategie

Contracten, bestelbonnen, e-mails, leveringsbonnen en verslagen: het dossier wint de zaak. Tegenover een onderneming kan het bewijs in beginsel met alle middelen worden geleverd (artikel 8.11 BW), maar een goed bewaard schriftelijk spoor blijft de sterkste troef. Wij bouwen de bewijsketen op, kiezen de remedie met de beste verhouding tussen kosten en baten en onderhandelen parallel, want een goede dading is vaak sneller en zekerder dan een vonnis. Gaat het om een onbetwiste geldschuld tussen ondernemingen, dan kan de IOS-procedure via de gerechtsdeurwaarder een snelle uitweg zijn.

Dading en bemiddeling

Een procedure is niet altijd de beste weg. Met een dading beëindigen de partijen hun geschil door wederzijdse toegevingen; leg ze altijd schriftelijk vast, met een duidelijke omschrijving van wat wordt geregeld en wat niet. Bij een erkende bemiddelaar kunnen de partijen onder begeleiding naar een oplossing zoeken; een bemiddelingsakkoord kan onder voorwaarden door de rechter worden gehomologeerd, zodat het uitvoerbaar wordt.

Veelgestelde vragen

Moet een ingebrekestelling altijd aangetekend worden verstuurd?

Nee, tenzij de wet of het contract een bepaalde vorm oplegt. Een aangetekende brief, eventueel met een kopie per e-mail, maakt het bewijs van verzending wel veel eenvoudiger.

Kan ik een contract ontbinden zonder naar de rechter te stappen?

Ja, op grond van een ontbindend beding of door een schriftelijke kennisgeving, maar alleen bij een voldoende ernstige tekortkoming. U draagt daarbij het risico: oordeelt de rechter later anders, dan kunt u zelf schadevergoeding verschuldigd zijn.

Wie betaalt de kosten van een procedure?

In de regel draagt de partij die de zaak verliest de gerechtskosten, waaronder een rechtsplegingsvergoeding: een forfaitaire tegemoetkoming in de advocatenkosten van de winnende partij, waarvan het bedrag afhangt van de waarde van de vordering. De eigen advocatenkosten worden daardoor zelden volledig gedekt.

Mag ik mijn betaling volledig opschorten bij een gedeeltelijke tekortkoming?

Alleen in verhouding tot de tekortkoming. Een buitensporige opschorting kan u zelf in fout brengen.

Hoe lang heb ik om een vordering in te stellen?

Persoonlijke rechtsvorderingen verjaren in de regel na tien jaar, maar voor bepaalde vorderingen gelden kortere termijnen, en contracten kunnen klachttermijnen bevatten. Lees ook ons artikel over de verjaring van facturen en schuldvorderingen en wacht niet te lang.

Novex Advocaten staat u bij

Wij stellen ingebrekestellingen op, adviseren over de beste remedie bij contractbreuk en voeren onderhandelingen en procedures. Lees ook ons artikel over het opstellen van een ingebrekestelling en over de IOS-procedure.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat ondernemingsrecht en invorderingen in Brussel.