Herstarten na een faillissement: zo bouwt u aan uw tweede kans

Herstarten na een faillissement is in België uitdrukkelijk mogelijk. Een faillissement voelt als een eindpunt, maar het Belgische insolventierecht (Boek XX van het Wetboek van economisch recht) is gebouwd op een tweede kans. Wat u na het faillissementsvonnis verwerft, valt in beginsel buiten de boedel, de kwijtschelding bevrijdt een gefailleerde natuurlijke persoon van zijn restschulden en niets belet u om opnieuw te ondernemen, behoudens een beroepsverbod.

Toch zijn er valkuilen die uw herstart kunnen breken. Dit artikel legt uit wat mag, wat niet mag en hoe u zich goed voorbereidt. Werd u pas failliet verklaard, lees dan eerst ons artikel over uw rechten en plichten na het faillissementsvonnis.

Herstarten na een faillissement: wat mag u meteen?

Vanaf het faillissement mag u werken in loondienst. Behoudens een beroepsverbod mag u ook opnieuw een zelfstandige activiteit opstarten of een nieuwe vennootschap oprichten en besturen.

De goederen en inkomsten die u als natuurlijke persoon na het faillissementsvonnis verwerft, vallen in beginsel buiten de boedel. Uw nieuwe inkomsten dienen dus in beginsel niet om de schulden van vóór het faillissement af te betalen, met uitzondering van onder meer onderhoudsschulden. Uw plichten tegenover de curator blijven wel bestaan: u blijft bereikbaar en bezorgt hem de gevraagde inlichtingen.

Het beroepsverbod

De rechtbank kan een gefailleerde of een bestuurder van een failliete vennootschap verbieden om nog een onderneming te exploiteren of een vennootschap te besturen, als vaststaat dat hij door een kennelijk grove fout heeft bijgedragen tot het faillissement. Los daarvan kan ook de strafrechter een beroepsverbod uitspreken bij een veroordeling voor bepaalde misdrijven.

Het faillissement zelf leidt dus niet automatisch tot een beroepsverbod: het wordt enkel opgelegd na een procedure waarin u zich kunt verdedigen. Gaat het openbaar ministerie, de curator of een onbetaald gebleven schuldeiser die richting uit, laat u dan onmiddellijk bijstaan.

De kwijtschelding: het fundament van uw herstart

Zonder kwijtschelding blijven de schulden van het verleden aan u kleven. De kwijtschelding bestaat enkel voor een gefailleerde natuurlijke persoon, zoals een ondernemer met een eenmanszaak. Ging uw vennootschap failliet, dan bent u als bestuurder in beginsel niet gehouden tot haar schulden, tenzij u persoonlijk borg stond of als bestuurder aansprakelijk wordt gesteld.

Voor faillissementen die sinds 1 september 2023 werden uitgesproken, is geen afzonderlijk verzoek meer nodig: de kwijtschelding wordt in beginsel automatisch toegekend. De rechtbank kan ze op vordering van een belanghebbende, de curator of het openbaar ministerie wel geheel of gedeeltelijk weigeren, met name als u kennelijk grove fouten beging die tot het faillissement hebben bijgedragen. Economische tegenslag is geen grove fout.

Loyale medewerking met de curator en de rechter-commissaris is dus de sleutel: geef hen volledige en juiste inlichtingen. De kwijtschelding geldt bovendien niet voor alle schulden. Onder meer onderhoudsschulden en schulden uit de vergoeding van schade door het overlijden of de aantasting van de fysieke integriteit van een persoon, die u door uw fout hebt veroorzaakt, blijven bestaan.

Het overbruggingsrecht voor zelfstandigen

Was u zelfstandige, dan kunt u onder voorwaarden aanspraak maken op het overbruggingsrecht. Dat is een tijdelijke uitkering met behoud van bepaalde sociale rechten voor zelfstandigen die hun activiteit moeten stopzetten, onder meer na een faillissement. Ook een zelfstandig bestuurder van een failliete vennootschap kan in aanmerking komen.

U vraagt het overbruggingsrecht aan bij uw sociaal verzekeringsfonds. Doe dat snel: de aanvraag moet gebeuren vóór het einde van het tweede kwartaal na het kwartaal van het faillissementsvonnis, en er gelden strikte voorwaarden, onder meer over de duur van uw aansluiting als zelfstandige (in de regel minstens vier kwartalen betaalde bijdragen binnen een periode van zestien kwartalen). Vraag het fonds ook welke gevolgen een nieuwe zelfstandige activiteit heeft voor uw uitkering.

Uw woning en uw gezin

Bij het faillissement van een eenmanszaak valt de woning in beginsel in de boedel. Dat is anders als u vooraf bij de notaris een verklaring van onbeslagbaarheid aflegde. Die beschermt de woning onder voorwaarden tegen schuldeisers van beroepsschulden die pas na die verklaring zijn ontstaan, maar niet tegen oudere schulden.

Uw echtgenoot of wettelijk samenwonende partner, ook een gewezen, die persoonlijk aansprakelijk is voor een schuld die u tijdens het huwelijk of de wettelijke samenwoning aanging, wordt als gevolg van de kwijtschelding eveneens van die schuld bevrijd, tenzij het gaat om een schuld uit een overeenkomst die hij of zij, alleen of samen met u, sloot en die vreemd is aan uw beroepsactiviteit. Een consument die kosteloos borg stond, zoals een familielid of een vriend, kan de rechtbank vragen hem te bevrijden als zijn verbintenis kennelijk niet in verhouding staat tot zijn inkomsten en vermogen.

Praktisch: opnieuw starten als zelfstandige

Een nieuwe activiteit vraagt dezelfde formaliteiten als elke start: een inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen via een erkend ondernemingsloket, een aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds, de activering van uw btw-nummer en een afzonderlijke zakelijke rekening. Reken erop dat leveranciers in het begin een voorafbetaling vragen.

Houd uw nieuwe activiteit administratief strikt gescheiden van alles wat met het faillissement te maken heeft. Gebruik geen goederen, rekeningen of klantgegevens van de failliete onderneming zonder akkoord van de curator.

Valkuilen bij de doorstart

• Neem geen activa van de failliete onderneming over zonder de curator. Voorraden, materieel, klantenbestanden of een handelsnaam behoren tot de boedel. Wie ze meeneemt, riskeert burgerlijke en strafrechtelijke gevolgen en brengt zijn kwijtschelding in gevaar.
• Koop wat u nodig hebt via de curator. De curator verkoopt de activa met machtiging van de rechter-commissaris, vaak tegen redelijke voorwaarden. Een correcte, schriftelijk vastgelegde overname beschermt u later tegen betwistingen.
• Vermijd verwarring. Een nieuwe onderneming met een naam of een presentatie die schuldeisers misleidt over de band met de failliete zaak, is een risico.
• Denk aan uw bestuurderspositie. Werd u als bestuurder door de curator aangesproken, houd dan rekening met die procedure voordat u nieuwe persoonlijke verplichtingen aangaat. Lees ook ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement.

Financiering en een nieuwe vennootschap

Banken zijn na een faillissement terughoudend, maar niet gesloten. Een transparant dossier opent deuren: een eerlijke verklaring van de oorzaken, de kwijtschelding of het vooruitzicht erop, en een realistisch financieel plan.

Kiest u voor een besloten vennootschap (BV), dan gebeurt de oprichting steeds bij authentieke akte voor de notaris. De oprichters moeten zorgen voor een toereikend aanvangsvermogen en een financieel plan. Ga daar niet lichtzinnig mee om: wordt de vennootschap binnen drie jaar na de oprichting failliet verklaard en was het aanvangsvermogen kennelijk ontoereikend, dan kunnen de oprichters persoonlijk aansprakelijk worden gesteld. Meer daarover leest u in ons stappenplan voor de oprichting van een BV.

Leren uit de eerste onderneming

Een nieuwe start is het moment om de zwakke punten van de eerste onderneming aan te pakken: een realistische prijszetting, een strikte opvolging van onbetaalde facturen, tijdige betaling van btw en sociale bijdragen en een boekhouder die u regelmatig actuele cijfers bezorgt.

Wie vroeg ziet dat het misloopt, heeft de meeste opties, van een afbetalingsplan tot een gerechtelijke reorganisatie. Wacht dus niet tot de eerste dagvaarding.

Veelgestelde vragen

Hoe snel kan ik een nieuwe vennootschap oprichten?

In beginsel onmiddellijk, tenzij een beroepsverbod geldt. Praktisch wacht u best tot uw rol in het faillissement duidelijk is en de activa correct via de curator werden verkocht.

Mag ik tijdens het faillissement in loondienst werken?

Ja. Het loon voor arbeid die u na het faillissementsvonnis verricht, valt buiten de boedel, ook als uw arbeidsovereenkomst al vóór het faillissement bestond (Cass. 31 maart 2022). Onderhoudsschulden blijft u wel verschuldigd.

Moet ik de kwijtschelding zelf aanvragen?

Voor faillissementen die sinds 1 september 2023 werden uitgesproken, in beginsel niet: ze wordt automatisch toegekend, tenzij de rechtbank ze op vordering weigert. Voor oudere faillissementen gelden de vroegere regels; laat uw situatie daarom nakijken.

Mag ik de handelsnaam van mijn failliete zaak verder gebruiken?

De handelsnaam kan tot de boedel behoren. Wilt u hem verder gebruiken, regel dat dan uitdrukkelijk met de curator.

Moet ik mijn faillissement melden aan nieuwe partners?

Het faillissementsvonnis werd bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad, en banken en leveranciers kunnen die informatie terugvinden. Een eerlijke uitleg over de oorzaken en over uw nieuwe plan werkt doorgaans beter dan verzwijgen.

Novex Advocaten staat u bij

Wij begeleiden ondernemers tijdens en na het faillissement: in hun contacten met de curator, bij de overname van activa, bij een dreigend beroepsverbod of een betwiste kwijtschelding en bij de voorbereiding van hun nieuwe start. Lees ook ons artikel over de kwijtschelding van schulden na faillissement en over het faillissement van een eenmanszaak of een vennootschap.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat ondernemingsrecht en invorderingen in Brussel.