Failliet verklaard: uw rechten en plichten na het vonnis

Het vonnis is uitgesproken: u of uw onderneming is failliet verklaard. Wat volgt, is voor de meeste ondernemers onbekend terrein: een curator die het beheer overneemt, schuldeisers die hun vorderingen indienen, vragen over uw woning, uw inkomen en uw toekomst. Dit artikel zet uw rechten en plichten na het faillissementsvonnis op een rij, zodat u weet wat u te doen staat.

Failliet verklaard: het vonnis en de eerste dagen

De ondernemingsrechtbank stelt in het faillissementsvonnis een of meer curatoren en een rechter-commissaris aan. Het vonnis bepaalt ook de termijn waarbinnen de schuldeisers hun schuldvordering moeten indienen. Een uittreksel wordt bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad en het dossier wordt digitaal bijgehouden in het Centraal Register Solvabiliteit (Regsol).

De gevolgen gaan onmiddellijk in. Vanaf de dag van het vonnis, en niet pas vanaf de bekendmaking, verliest de gefailleerde van rechtswege het beheer over zijn goederen: alleen de curator kan er nog over beschikken. Schuldeisers kunnen in beginsel geen individuele uitvoeringsmaatregelen meer nemen tegen de boedel.

De rol van de curator

De curator is in de regel een advocaat die door de rechtbank wordt aangesteld. Hij beheert en vereffent de failliete boedel: hij maakt een inventaris, verkoopt de activa, onderzoekt de aangegeven schuldvorderingen en verdeelt de opbrengst onder de schuldeisers volgens hun rang. Hij onderzoekt ook hoe de onderneming werd bestuurd.

De curator is geen tegenstander, maar evenmin uw raadsman: hij verdedigt de belangen van de boedel en van de gezamenlijke schuldeisers. Uw eigen advocaat bewaakt uw positie bij verhoren, betwistingen en de afwikkeling. De rechter-commissaris houdt toezicht op het werk van de curator.

Uw verplichtingen als gefailleerde

• u werkt loyaal mee met de curator en verstrekt de boekhouding, de sleutels, de bankgegevens en alle inlichtingen die hij vraagt;
• u verschijnt wanneer de curator of de rechter-commissaris u oproept;
• u meldt elke adreswijziging;
• u beschikt niet meer zelf over de goederen van de boedel en neemt geen activa mee.

Die medewerking is niet alleen verplicht. Het bewust verstrekken van onjuiste inlichtingen kan ook tot de weigering van uw kwijtschelding leiden. Is een vennootschap failliet verklaard, dan rusten deze verplichtingen op haar bestuurders.

Lopende contracten en personeel

Het faillissement maakt niet automatisch een einde aan alle lopende overeenkomsten. De curator beslist of hij een contract verder uitvoert, bijvoorbeeld om een lopende opdracht af te werken of de activiteit tijdelijk voort te zetten met het oog op een overdracht. In de meeste gevallen worden de arbeidsovereenkomsten beëindigd; de werknemers dienen hun vorderingen in bij het faillissement en kunnen onder voorwaarden een beroep doen op het Fonds Sluiting Ondernemingen (FSO).

De schuldvorderingen

Schuldeisers dienen hun schuldvordering elektronisch in via Regsol, binnen de termijn die het vonnis bepaalt. De curator onderzoekt elke aangifte en aanvaardt of betwist ze. Betwiste schuldvorderingen worden desnoods door de rechtbank beslecht. Als gefailleerde kunt u de curator wijzen op schuldvorderingen die niet kloppen, bijvoorbeeld omdat een factuur al betaald was.

Bent u zelf schuldeiser van een failliete klant? Lees dan hoe u als schuldeiser uw schuldvordering indient.

Uw inkomen en nieuwe activiteiten na het faillissement

Een belangrijk principe van het huidige insolventierecht, opgenomen in boek XX van het Wetboek van economisch recht, is de tweede kans. Goederen en inkomsten die u als natuurlijke persoon na het faillissementsvonnis verwerft, vallen in beginsel buiten de boedel. Ook wat de wet onbeslagbaar verklaart, zoals het noodzakelijke huisraad, blijft buiten de boedel.

U mag dus opnieuw werken, in loondienst of als zelfstandige, en die nieuwe inkomsten blijven voor u. Een beroepsverbod kan bepaalde activiteiten wel uitsluiten. Bedragen voor werk dat u vóór het vonnis uitvoerde, zoals een openstaande factuur, behoren wel tot de boedel. Neem ook geen activa van de failliete onderneming over zonder akkoord van de curator.

De kwijtschelding van uw restschulden

Bent u als natuurlijke persoon failliet verklaard, dan wordt u in beginsel bevrijd van de schulden die na de vereffening overblijven. Voor faillissementen die sinds 1 september 2023 zijn geopend, hoeft u de kwijtschelding niet meer afzonderlijk aan te vragen. Werd uw faillissement vóór 1 september 2023 geopend, dan gelden de vroegere regels; laat nagaan of u tijdig een verzoek indiende.

Elke belanghebbende, ook de curator en het openbaar ministerie, kan de rechtbank vragen de kwijtschelding geheel of gedeeltelijk te weigeren. Dat kan vooral als u kennelijk grove fouten beging die tot het faillissement hebben bijgedragen. Ook bewust onjuiste inlichtingen aan de rechter-commissaris of de curator kunnen de kwijtschelding in gevaar brengen. Economische tegenslag op zich is geen kennelijk grove fout.

Sommige schulden vallen hoe dan ook buiten de kwijtschelding, onder meer onderhoudsschulden en de verplichting om de schade te vergoeden die u door uw fout veroorzaakte door het overlijden of de aantasting van de fysieke integriteit van een persoon (artikel XX.173 Wetboek van economisch recht).

Wat als u bestuurder was van een failliete vennootschap?

Het faillissement van een vennootschap maakt u als bestuurder niet automatisch zelf failliet. De curator kan u wel persoonlijk aanspreken, bijvoorbeeld als een kennelijk grove fout van het bestuur tot het faillissement heeft bijgedragen, of als u een verlieslatende activiteit voortzette terwijl er redelijkerwijze geen kans meer was om de onderneming te redden. Meer daarover leest u in ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement.

Daarnaast kunnen bestuurders op grond van bijzondere regels en onder voorwaarden aansprakelijk worden gesteld voor onbetaalde btw, bedrijfsvoorheffing of socialezekerheidsbijdragen van de vennootschap. Een persoonlijke borgstelling voor een krediet van de vennootschap kan de bank eveneens buiten het faillissement om bij u innen.

De afsluiting van het faillissement

Wanneer de curator de boedel heeft vereffend en de opbrengst heeft verdeeld, sluit de rechtbank het faillissement af. Is het actief te klein om de kosten te dekken, dan kan de rechtbank het faillissement ook sluiten wegens ontoereikend actief. Is een vennootschap failliet, dan houdt ze door de sluiting op te bestaan. Voor de natuurlijke persoon betekent de sluiting het einde van de vereffening van de boedel.

Veelgestelde vragen

Mag ik bestuurder blijven van een andere vennootschap?

In beginsel wel, tenzij een rechter u een beroepsverbod oplegt. De ondernemingsrechtbank kan zo’n verbod uitspreken als een kennelijk grove fout van u tot het faillissement heeft bijgedragen. Ook een strafrechtelijke veroordeling voor bepaalde misdrijven kan tot een beroepsverbod leiden.

Wat met mijn woning?

Bent u zelf failliet verklaard, dan valt uw woning in beginsel in de boedel, afhankelijk van uw huwelijksstelsel en van wie eigenaar is. Een eerder bij de notaris afgelegde verklaring van onbeslagbaarheid kan uw hoofdverblijfplaats onder voorwaarden beschermen tegen schuldeisers van beroepsschulden die na die verklaring zijn ontstaan. Laat dit dringend nagaan.

Hoe lang duurt een faillissement?

Van enkele maanden tot meerdere jaren, afhankelijk van de omvang van de boedel, van eventuele geschillen en van de verkoop van onroerende goederen. De curator brengt regelmatig verslag uit aan de rechter-commissaris over de stand van de vereffening.

Kan ik het faillissementsvonnis nog aanvechten?

Onder voorwaarden wel, maar de termijnen zijn zeer kort: vijftien dagen na de betekening van het vonnis voor verzet, en vijftien dagen na de bekendmaking in het Belgisch Staatsblad voor derdenverzet en hoger beroep (artikel XX.108, § 3 Wetboek van economisch recht). Een faillissement veronderstelt dat de onderneming op duurzame wijze heeft opgehouden te betalen en dat haar krediet geschokt is. Twijfelt u daaraan, laat dan onmiddellijk nagaan of een rechtsmiddel zin heeft.

Heb ik naast de curator een eigen advocaat nodig?

Dat is niet verplicht, maar wel aangewezen. De curator behartigt de belangen van de boedel en de schuldeisers. Uw eigen advocaat bewaakt uw kwijtschelding, uw positie als bestuurder en uw nieuwe start.

Novex Advocaten staat u bij

Wij begeleiden gefailleerde ondernemers en bestuurders, onder meer voor de Nederlandstalige en de Franstalige ondernemingsrechtbank van Brussel, in hun contacten met de curator, bij betwistingen en bij de kwijtschelding. Lees ook ons artikel over de kwijtschelding van schulden na faillissement, over herstarten na een faillissement en over het faillissement van een eenmanszaak versus een vennootschap.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be.

Meer over onze aanpak: advocaat ondernemingsrecht en invorderingen in Brussel.