Faillissement aanvragen: zo verloopt de aangifte bij de ondernemingsrechtbank

Kan uw onderneming haar schulden duurzaam niet meer betalen en vindt ze geen krediet meer, dan moet u het faillissement aanvragen: de wet verplicht u om zelf aangifte te doen bij de ondernemingsrechtbank. Die aangifte van faillissement, in de praktijk ook “de boeken neerleggen” genoemd, is geen nederlaag maar een juridische stap die verdere schade beperkt, voor uzelf en voor uw schuldeisers. Dit artikel legt uit wanneer u aangifte moet doen, hoe dat gebeurt en wat er daarna gebeurt.

Wie kan failliet worden verklaard?

Het faillissement is geregeld in Boek XX van het Wetboek van economisch recht. Het geldt voor ondernemingen in de ruime zin: de zelfstandige natuurlijke persoon, ook als hij een vrij beroep uitoefent, en de rechtspersonen van privaat recht, zoals een vennootschap, een vzw of een stichting.

Een particulier zonder zelfstandige activiteit kan niet failliet gaan; hij kan wel een collectieve schuldenregeling aanvragen bij de arbeidsrechtbank. Wie zijn zelfstandige activiteit heeft stopgezet, moet daarvoor in beginsel zes maanden wachten. Een bestuurder of zaakvoerder van een vennootschap gaat niet automatisch mee failliet met zijn vennootschap.

De voorwaarden voor een faillissement

Een onderneming verkeert in staat van faillissement wanneer twee voorwaarden samen vervuld zijn:

• staking van betaling: de onderneming heeft op duurzame wijze opgehouden haar opeisbare schulden te betalen;
• geschokt krediet: leveranciers, banken en andere schuldeisers verlenen geen uitstel of krediet meer.

Een tijdelijk liquiditeitsprobleem volstaat niet. Is de onderneming nog levensvatbaar, dan is een gerechtelijke reorganisatie soms een beter alternatief.

Faillissement aanvragen: de aangifte binnen één maand

De ondernemer moet binnen een maand nadat hij heeft opgehouden te betalen aangifte doen van het faillissement. Voor een vennootschap of een andere rechtspersoon doet het bestuursorgaan de aangifte. Dat gebeurt in de regel elektronisch via Regsol, het Centraal Register Solvabiliteit.

Bevoegd is de ondernemingsrechtbank van de plaats waar het centrum van de voornaamste belangen van de onderneming ligt; dat wordt vermoed de hoofdvestiging te zijn, of voor een rechtspersoon haar zetel (artikel XX.12 Wetboek van economisch recht). In Brussel bestaan er een Nederlandstalige en een Franstalige ondernemingsrechtbank. Na de aangifte gaat de rechtbank na of de voorwaarden vervuld zijn en spreekt ze in voorkomend geval het faillissement uit.

Wie te laat aangifte doet, loopt risico’s. Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld als zij een verlieslatende activiteit voortzetten terwijl zij wisten of moesten weten dat er redelijkerwijze geen kans meer was om de onderneming te redden, of als zij een kennelijk grove fout begingen die tot het faillissement heeft bijgedragen. Een laattijdige aangifte kan u later bovendien als fout worden aangerekend. Meer daarover leest u in ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement.

Welke stukken bereidt u voor?

Een volledige aangifte versnelt de procedure en toont uw goede trouw. Verzamel vooraf onder meer:

• uw ondernemingsnummer en uw identiteitsgegevens;
• de laatste jaarrekening of een recente boekhoudkundige staat;
• een lijst van de schuldeisers met de bedragen, en een lijst van de klanten die u nog moeten betalen;
• een overzicht van de activa, zoals voertuigen, voorraden en materieel;
• de bankrekeningen, de lopende contracten en de verzekeringen;
• de gegevens van het personeel.

Faillissement of gerechtelijke reorganisatie?

Een aangifte is niet altijd de enige uitweg. Is de continuïteit van uw onderneming bedreigd, maar is ze op zich nog levensvatbaar, dan kan een gerechtelijke reorganisatie u tijdelijk beschermen tegen uw schuldeisers terwijl u een akkoord of een overdracht voorbereidt. Die keuze moet u maken zolang er nog iets te redden valt: als de voorwaarden van het faillissement al lang vervuld zijn, is het daarvoor vaak te laat.

Werd u al opgeroepen door de Kamer voor ondernemingen in moeilijkheden, dan is dat een duidelijk signaal om snel advies in te winnen. Die kamer onderzoekt de toestand van ondernemingen in moeilijkheden en kan het dossier aan het openbaar ministerie bezorgen.

Wat gebeurt er na het faillissementsvonnis?

De ondernemingsrechtbank spreekt het faillissement uit en stelt een of meer curatoren en een rechter-commissaris aan. Het vonnis bepaalt ook de termijn waarbinnen de schuldeisers hun schuldvordering moeten indienen, in de regel via Regsol. Bent u zelf schuldeiser van een failliete onderneming, lees dan ons artikel over het indienen van uw schuldvordering.

De curator neemt het beheer van de goederen over, maakt een inventaris, verkoopt de activa en verdeelt de opbrengst onder de schuldeisers volgens hun rang. De rechter-commissaris houdt toezicht op het verloop van het faillissement.

U bent verplicht loyaal mee te werken: u verstrekt de boekhouding en alle inlichtingen die de curator vraagt, en u meldt elke adreswijziging.

Wat met het personeel?

Het faillissement maakt op zich geen einde aan de arbeidsovereenkomsten. De activiteit wordt soms tijdelijk voortgezet, bijvoorbeeld met het oog op een overdracht, maar in de meeste gevallen beëindigt de curator de arbeidsovereenkomsten. De werknemers dienen hun vorderingen in bij het faillissement en kunnen een beroep doen op het Fonds Sluiting Ondernemingen (FSO), dat onder voorwaarden en binnen bepaalde grenzen hun achterstallige lonen en vergoedingen betaalt.

De kwijtschelding: uw nieuwe start

Voor de natuurlijke persoon is de kwijtschelding van de restschulden essentieel: de schuldeisers kunnen de schulden die na de vereffening onbetaald bleven dan in beginsel niet meer van u vorderen. Voor faillissementen die sinds 1 september 2023 zijn geopend, hoeft u de kwijtschelding in beginsel niet meer afzonderlijk aan te vragen: ze volgt bij de sluiting van het faillissement (artikel XX.173 Wetboek van economisch recht). Op verzoek van een belanghebbende, zoals de curator of het openbaar ministerie, kan de rechtbank ze wel geheel of gedeeltelijk weigeren als de gefailleerde kennelijk grove fouten beging die tot het faillissement hebben bijgedragen.

Sommige schulden, zoals onderhoudsgelden, blijven ook na de kwijtschelding verschuldigd. Bovendien vallen de goederen en inkomsten die u na het faillissementsvonnis verwerft in beginsel buiten de boedel. Lees meer in ons artikel over de kwijtschelding van schulden na faillissement en over herstarten na een faillissement.

Uw woning en uw privévermogen

Bij een eenmanszaak valt in beginsel het hele vermogen van de ondernemer in het faillissement, ook de woning. Een zelfstandige die eerder bij de notaris een verklaring van onbeslagbaarheid aflegde, kan zijn hoofdverblijfplaats onder voorwaarden beschermen tegen schuldeisers van beroepsschulden die na die verklaring zijn ontstaan. Laat de gevolgen voor uw woning en uw huwelijksstelsel daarom vóór de aangifte nagaan.

Bij een vennootschap blijft het privévermogen van de bestuurders in beginsel buiten het faillissement. Dat is anders bij een persoonlijke borgstelling, bij een persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder en voor vennoten die onbeperkt aansprakelijk zijn, zoals in een VOF. De verschillen leest u in ons artikel over het faillissement van een eenmanszaak versus een vennootschap.

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf aangifte doen zonder advocaat?

Dat kan, maar fouten in de timing of in de stukken kunnen zware gevolgen hebben, zeker voor de aansprakelijkheid van de bestuurders. Bijstand vooraf kost doorgaans minder dan de risico’s die u vermijdt.

Wat als er bijna geen activa meer zijn?

Dan moet u toch aangifte doen. Is het actief onvoldoende om de kosten van het faillissement te dekken, dan kan de rechtbank het faillissement sneller sluiten wegens ontoereikend actief.

Is de aangifte openbaar?

Het faillissementsvonnis wordt bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad. De voorbereiding van de aangifte met uw advocaat blijft uiteraard vertrouwelijk.

Mag ik na een faillissement opnieuw een onderneming starten?

In beginsel wel. In ernstige gevallen kan de rechter wel een beroepsverbod opleggen, bijvoorbeeld aan een bestuurder die door een kennelijk grove fout tot het faillissement heeft bijgedragen.

Novex Advocaten staat u bij

Wij begeleiden ondernemers bij de afweging tussen reorganisatie en faillissement, bij de aangifte en in hun contacten met de curator en de rechtbank. Lees ook ons artikel over de gerechtelijke reorganisatie en over wat er gebeurt na het faillissementsvonnis.

Bel 0484 99 22 72 of mail asfour@novexadvocaten.be voor een vertrouwelijk gesprek.

Meer over onze aanpak: advocaat ondernemingsrecht en invorderingen in Brussel.